Σημαντικά περιθώρια για την απόκρυψη συναλλαγών εξακολουθεί να δημιουργεί η χρήση μετρητών, παρά την επέκταση των ψηφιακών πληρωμών και την ενίσχυση των ηλεκτρονικών ελέγχων από τη Φορολογική Διοίκηση.
Η διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με τα POS, η ηλεκτρονική διαβίβαση παραστατικών και οι νέες δυνατότητες διασταύρωσης στοιχείων έχουν περιορίσει τις ευκαιρίες φοροδιαφυγής. Δεν έχουν όμως εξαλείψει τις περιπτώσεις στις οποίες επαγγελματίες και επιχειρήσεις πραγματοποιούν εισπράξεις χωρίς να εκδίδουν τα προβλεπόμενα φορολογικά στοιχεία.
Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα αισθητό στις συναλλαγές που εξοφλούνται με μετρητά, καθώς η απουσία ηλεκτρονικού ίχνους δυσχεραίνει τον εντοπισμό της μη δηλωμένης δραστηριότητας.
Πρόσφατες υποθέσεις φορολογικών παραβάσεων στον χώρο της εστίασης και της αρτοποιίας επαναφέρουν στο προσκήνιο την ανάγκη πρόσθετων παρεμβάσεων, πέρα από τα μέτρα που έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή.
Την ίδια ώρα, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προωθεί την παράταση έως το τέλος του 2027 έξι φορολογικών ρυθμίσεων που λειτουργούν ως κίνητρα για τις ηλεκτρονικές συναλλαγές.
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν, ωστόσο, ότι η διατήρηση των υφιστάμενων κινήτρων δεν αρκεί. Θεωρούν αναγκαίο να αποκτήσει ο καταναλωτής ισχυρότερο οικονομικό συμφέρον από τη λήψη νόμιμης απόδειξης και την πληρωμή με ηλεκτρονικά μέσα.
Το πρόβλημα των συναλλαγών χωρίς ηλεκτρονικό ίχνος
Η χρήση καρτών και ηλεκτρονικών υπηρεσιών πληρωμής επιτρέπει την καταγραφή και τη διασταύρωση μεγάλου αριθμού συναλλαγών.
Αντίθετα, όταν μια αγορά πραγματοποιείται με μετρητά και δεν εκδίδεται απόδειξη, η συναλλαγή μπορεί να παραμείνει εκτός των ηλεκτρονικών συστημάτων της Φορολογικής Διοίκησης.
Αυτή η δυνατότητα δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού σε βάρος των επιχειρήσεων που δηλώνουν κανονικά τον κύκλο εργασιών τους και αποδίδουν τους αναλογούντες φόρους.
Εκπρόσωποι της αγοράς υποστηρίζουν ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί όχι μόνο περισσότερους ελέγχους, αλλά και ουσιαστικά κίνητρα για τους πολίτες.
Η βασική τους προσέγγιση είναι ότι ο καταναλωτής πρέπει να ωφελείται περισσότερο όταν ζητά απόδειξη, παρά όταν αποδέχεται μια χαμηλότερη τιμή χωρίς παραστατικό.
Το ζητούμενο είναι το οικονομικό κίνητρο του καταναλωτή
Το βασικό επιχείρημα όσων εισηγούνται πρόσθετες παρεμβάσεις είναι ότι οι ηλεκτρονικοί έλεγχοι πρέπει να συνδυαστούν με άμεσα και ουσιαστικά οφέλη για τον πολίτη.
Όσο μια συναλλαγή χωρίς απόδειξη μπορεί να συνοδεύεται από χαμηλότερη τιμή, παραμένει το κίνητρο να παρακαμφθεί η νόμιμη διαδικασία.
Αντίθετα, εφόσον ο καταναλωτής αποκτήσει μεγαλύτερο οικονομικό όφελος από την έκδοση της απόδειξης, μπορεί να περιοριστεί η ελκυστικότητα των αδήλωτων συναλλαγών.
Το ερώτημα για την επόμενη φάση της φορολογικής πολιτικής είναι, επομένως, εάν η επέκταση των ψηφιακών ελέγχων θα συνοδευτεί από νέα κίνητρα που θα καθιστούν την πληρωμή με απόδειξη την οικονομικά συμφερότερη επιλογή.
Πέντε προτάσεις για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής
Στο πλαίσιο αυτό διατυπώνονται πέντε προτάσεις που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών και την έκδοση αποδείξεων.
1. Επιστροφή χρημάτων αμέσως μετά τη συναλλαγή
Αντί το όφελος να εμφανίζεται στη φορολογική δήλωση αρκετούς μήνες αργότερα, προτείνεται να πιστώνεται στον πολίτη ένα ποσό αμέσως μετά την καταχώριση της απόδειξης.
Για παράδειγμα, με τη σάρωση ενός νόμιμου παραστατικού μέσω της εφαρμογής Appodixi, θα μπορούσε να επιστρέφεται στον καταναλωτή ποσό ίσο με το 5% ή το 10% της αξίας της συναλλαγής, σύμφωνα με το ενδεικτικό σενάριο που παρουσιάζεται.
Η επιστροφή θα πραγματοποιούνταν είτε σε τραπεζικό λογαριασμό είτε σε ψηφιακό πορτοφόλι, από το οποίο ο πολίτης θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αργότερα τα χρήματα.
2. Ισχυρότερη φορολογική έκπτωση για αποδείξεις συγκεκριμένων επαγγελμάτων
Μια δεύτερη πρόταση προβλέπει μεγαλύτερο φορολογικό όφελος για δαπάνες σε επαγγελματικούς κλάδους όπου εντοπίζονται αυξημένοι κίνδυνοι φοροδιαφυγής.
Ως παράδειγμα αναφέρεται έκπτωση φόρου που θα αντιστοιχούσε στο 40% της δαπάνης.
Σε μια υπηρεσία αξίας 100 ευρώ, ο καταναλωτής θα κατέβαλλε κανονικά το ποσό, αλλά θα αποκτούσε φορολογικό όφελος 40 ευρώ, εφόσον είχε επαρκή φόρο προς συμψηφισμό και πληρούσε τις προϋποθέσεις ενός τέτοιου μέτρου.
Με αυτόν τον τρόπο, το τελικό οικονομικό κόστος θα μπορούσε να περιοριστεί στα 60 ευρώ, καθιστώντας λιγότερο ελκυστική μια πρόταση πληρωμής 80 ευρώ χωρίς απόδειξη.
Πρόκειται για υποθετικό μοντέλο κινήτρου και όχι για ισχύουσα φορολογική έκπτωση.
3. Άμεσα αποτελέσματα στη φορολοταρία
Προτείνεται επίσης η αναμόρφωση της φορολοταρίας, ώστε οι πολίτες να ενημερώνονται μέσω του κινητού τους τηλεφώνου για πιθανή επιβράβευση αμέσως μετά την ηλεκτρονική συναλλαγή.
Η λογική της πρότασης είναι να συνδεθεί η καθημερινή χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών με ένα πιο άμεσο και ορατό όφελος.
4. Ευρύτερη φορολογική αναγνώριση των ηλεκτρονικών δαπανών
Μια ακόμη εισήγηση προβλέπει να αφαιρούνται από το φορολογητέο εισόδημα περισσότερες καθημερινές δαπάνες που εξοφλούνται ηλεκτρονικά.
Στο προτεινόμενο πλαίσιο θα μπορούσαν να ενταχθούν αγορές από σούπερ μάρκετ, καύσιμα, λογαριασμοί νοικοκυριών και δαπάνες εστίασης.
Η εφαρμογή μιας τέτοιας ρύθμισης θα προϋπέθετε, πάντως, συγκεκριμένα όρια και δημοσιονομική αξιολόγηση, καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τα φορολογικά έσοδα.
5. Περισσότεροι περιορισμοί στη χρήση μετρητών
Η πέμπτη πρόταση αφορά τη σταδιακή διεύρυνση των περιπτώσεων στις οποίες η πληρωμή πρέπει να πραγματοποιείται υποχρεωτικά μέσω τραπεζικού ή άλλου ηλεκτρονικού μέσου.
Η αγορά παραπέμπει στο ήδη θεσπισμένο πλαίσιο για συναλλαγές υψηλής αξίας και αγοραπωλησίες ακινήτων, υποστηρίζοντας ότι αντίστοιχοι περιορισμοί θα μπορούσαν να επεκταθούν και σε άλλες κατηγορίες.
Στόχος θα ήταν να περιοριστεί ο αριθμός των συναλλαγών που δεν αφήνουν ηλεκτρονικά καταγεγραμμένα στοιχεία.
Τα 6 φορολογικά κίνητρα που παρατείνονται έως το 2027
Προς το παρόν, πάντως, ο κυβερνητικός σχεδιασμός προβλέπει τη συνέχιση έξι φορολογικών παρεμβάσεων που αφορούν ηλεκτρονικές συναλλαγές, ανακαινίσεις, μεταβιβάσεις και μισθώσεις ακινήτων.
1. Φορολογικό όφελος για ηλεκτρονικές πληρωμές σε 20 επαγγελματικούς κλάδους
Διατηρείται το κίνητρο για δαπάνες που πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά σε συγκεκριμένες κατηγορίες επαγγελματιών.
Η ρύθμιση προβλέπει αφαίρεση από το φορολογητέο εισόδημα ποσού ίσου με το 30% των επιλέξιμων δαπανών, με ανώτατο ετήσιο όριο έκπτωσης 5.000 ευρώ.
Το μέτρο στοχεύει στην αύξηση της ζήτησης για νόμιμα παραστατικά σε δραστηριότητες όπου υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος απόκρυψης εισοδημάτων.
Παράλληλα, περίπου 4,5 εκατομμύρια φορολογούμενοι, σύμφωνα με την εκτίμηση που παρατίθεται, εξακολουθούν να υπάγονται στην υποχρέωση πραγματοποίησης ηλεκτρονικών δαπανών που αντιστοιχούν, κατά κανόνα, στο 30% του πραγματικού εισοδήματός τους.
Για ορισμένες περιπτώσεις προβλέπονται μειωμένες απαιτήσεις ή πλήρεις εξαιρέσεις, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του φορολογουμένου.
Επιπλέον, οι επιλέξιμες ηλεκτρονικές πληρωμές για ιατρικές, οδοντιατρικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες υπολογίζονται διπλά για την κάλυψη του απαιτούμενου ποσοστού ηλεκτρονικών δαπανών.
2. Φορολογική ελάφρυνση για ανακαινίσεις και αναβαθμίσεις κτιρίων
Συνεχίζεται το κίνητρο για εργασίες ανακαίνισης, λειτουργικής βελτίωσης και ενεργειακής αναβάθμισης ακινήτων, υπό την προϋπόθεση ότι οι σχετικές δαπάνες εξοφλούνται με ηλεκτρονικά μέσα.
Το προβλεπόμενο όριο δαπανών ανέρχεται σε 16.000 ευρώ, ενώ η φορολογική ελάφρυνση κατανέμεται σε πέντε έτη.
Η μέγιστη ετήσια μείωση φόρου μπορεί να φθάσει τα 3.200 ευρώ, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις αμοιβές για την εκτέλεση των εργασιών, ενώ για τα υλικά προβλέπονται ειδικοί περιορισμοί ως προς το ποσό που αναγνωρίζεται.
3. Συνέχιση της αναστολής του φόρου υπεραξίας ακινήτων
Παραμένει σε αναστολή η εφαρμογή του φόρου 15% στην υπεραξία που μπορεί να προκύψει από την πώληση ακινήτου.
Η διατήρηση της αναστολής αποσκοπεί στην αποφυγή πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης στις μεταβιβάσεις και στη διευκόλυνση των συναλλαγών στην αγορά ακινήτων.
4. Παράταση της αναστολής ΦΠΑ στα νεόδμητα ακίνητα
Συνεχίζεται η δυνατότητα αναστολής του ΦΠΑ 24% για επιλέξιμες πωλήσεις νεόδμητων οικοδομών.
Η ρύθμιση αφορά ακίνητα που παραμένουν στην κατοχή κατασκευαστικών επιχειρήσεων και πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, εφόσον έχει ακολουθηθεί η απαιτούμενη διαδικασία υπαγωγής στην αναστολή.
Το μέτρο περιορίζει το φορολογικό κόστος των συγκεκριμένων μεταβιβάσεων και αποτελεί παρέμβαση για τη λειτουργία της κτηματαγοράς.
5. Τριετής φοροαπαλλαγή για κενές κατοικίες που μισθώνονται μακροχρόνια
Επεκτείνεται το κίνητρο για ιδιοκτήτες που διαθέτουν στην αγορά μακροχρόνιας μίσθωσης κατοικίες οι οποίες παρέμεναν κενές.
Η ρύθμιση προβλέπει απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα ενοίκια που εισπράττονται επί τρία έτη, εφόσον τηρούνται οι όροι του νόμου.
Στόχος είναι να αυξηθεί η προσφορά διαθέσιμων κατοικιών για μόνιμη μίσθωση.
6. Κίνητρο μετατροπής βραχυχρόνιων μισθώσεων σε μακροχρόνιες
Η ίδια τριετής φορολογική απαλλαγή αφορά, υπό προϋποθέσεις, και ιδιοκτήτες που αποσύρουν κατοικίες από τη βραχυχρόνια εκμίσθωση και τις διαθέτουν για μακροχρόνια μίσθωση.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσιάζεται, η σχετική δυνατότητα παρατείνεται για κατοικίες που θα ενταχθούν σε μακροχρόνια μίσθωση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027.
Με την παρέμβαση αυτή επιχειρείται να μεταφερθεί μέρος του διαθέσιμου αποθέματος κατοικιών από τη βραχυχρόνια στη συμβατική αγορά ενοικίων.
EleftherosTypos.gr