Τα κύτταρα διαθέτουν έναν φυσικό μηχανισμό καθαρισμού, την αυτοφαγία, μέσω του οποίου απομακρύνουν κατεστραμμένες πρωτεΐνες και άλλα κυτταρικά απόβλητα, τα διασπούν και επαναχρησιμοποιούν τα συστατικά τους. Η διαδικασία αυτή προστατεύει τα κύτταρα από βλάβες και έχει συνδεθεί με την υγιή γήρανση.
Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι η αυτοφαγία μειώνεται όσο μεγαλώνουμε, ενώ η δυσλειτουργία της έχει συσχετιστεί με ασθένειες όπως ο καρκίνος, ο διαβήτης, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και οι νευροεκφυλιστικές διαταραχές.
Νέα έρευνα του Ινστιτούτου Ιατρικών Ερευνών Sanford Burnham Prebys, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Aging Cell, αμφισβητεί αυτή την αντίληψη. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η αυτοφαγία δεν ακολουθεί ενιαία πορεία κατά τη γήρανση, αλλά μπορεί να αυξάνεται, να μειώνεται ή να παραμένει σταθερή, ανάλογα με τον τύπο των κυττάρων και το φύλο.
Οι ερευνητές μελέτησαν δείγματα αίματος και δέρματος από υγιείς εθελοντές ηλικίας 23 έως 72 ετών. Παράλληλα, μετέτρεψαν ορισμένα δερματικά κύτταρα σε επαγόμενους νευρώνες, ώστε να εξετάσουν τη διαδικασία σε τρεις διαφορετικούς κυτταρικούς τύπους. Ανέλυσαν τη δραστηριότητα γονιδίων που σχετίζονται με την αυτοφαγία, αλλά μέτρησαν και άμεσα τον ρυθμό της, διαπιστώνοντας ότι η γονιδιακή έκφραση δεν αντανακλά πάντοτε την πραγματική δραστηριότητα του μηχανισμού.
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις. Στους άνδρες, η αυτοφαγία στα κύτταρα του δέρματος μειωνόταν με την ηλικία, ενώ στις γυναίκες παρέμενε σχετικά σταθερή. Αντίθετα, στους νευρώνες που προέρχονταν από γυναίκες, η δραστηριότητά της αυξανόταν. Συνεπώς, η γήρανση επηρεάζει την κυτταρική ανακύκλωση με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με το φύλο και τον ιστό.
Επιπλέον, η αυξημένη αυτοφαγία δεν συνδεόταν απαραίτητα με καλύτερη υγεία. Σε συμμετέχοντες ηλικίας 70 ετών και άνω, η υψηλότερη δραστηριότητά της συσχετίστηκε με δυσμενέστερους δείκτες σωματικής λειτουργίας. Στα κύτταρα του αίματος συνδέθηκε με χαμηλότερη αερόβια ικανότητα, στα δερματικά κύτταρα με υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος και στους επαγόμενους νευρώνες με ασθενέστερη δύναμη λαβής, χαμηλότερο μεταβολισμό και υψηλότερο καρδιακό ρυθμό ηρεμίας. Οι συσχετίσεις αυτές δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση, υποδεικνύουν όμως ότι η επίδραση της αυτοφαγίας στην υγεία ενδέχεται να αλλάζει με την ηλικία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα προκαταρκτικά αποτελέσματα μιας μικρής πιλοτικής μελέτης. Πέντε άτομα ηλικίας 77 έως 88 ετών συμμετείχαν σε πρόγραμμα ήπιας άσκησης διάρκειας 12 εβδομάδων, σχεδιασμένο κυρίως για τη μείωση του κινδύνου πτώσεων. Μετά την ολοκλήρωσή του, παρατηρήθηκε μείωση της αυτοφαγίας στα κύτταρα του αίματος προς επίπεδα που παρατηρούνται συχνότερα σε νεότερους ανθρώπους, παράλληλα με βελτίωση της σωματικής απόδοσης.
Ο ρόλος της άσκησης
Παρότι το δείγμα ήταν πολύ μικρό, τα ευρήματα δημιουργούν προοπτικές για περαιτέρω διερεύνηση του ρόλου της άσκησης στην κυτταρική λειτουργία και την υγιή γήρανση. Απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα και να αποσαφηνιστούν οι μηχανισμοί που τα εξηγούν.
Οι ερευνητές του Sanford Burnham Prebys συνεργάζονται πλέον με το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο για την πραγματοποίηση εκτενέστερων μελετών. Στόχος είναι να διευκρινιστεί πώς η σωματική δραστηριότητα επηρεάζει την αυτοφαγία και τη φυσική κατάσταση σε διαφορετικές ηλικίες. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι οι μελλοντικές παρεμβάσεις για την υγιή γήρανση θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ηλικία, το φύλο και τον τύπο των κυττάρων, αντί να αντιμετωπίζουν την αυτοφαγία ως έναν μηχανισμό που απλώς εξασθενεί με το πέρασμα του χρόνου.
iEidiseis.gr