Τα ένσημα που λείπουν δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η σύνταξη θα αργήσει. Το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα προβλέπει δύο μηχανισμούς μέσω των οποίων ένας ασφαλισμένος μπορεί να «γεμίσει» τα κενά του ασφαλιστικού του βίου: την πλασματική και την προαιρετική ασφάλιση στον e-ΕΦΚΑ.
Με την πρώτη, αναγνωρίζονται ως συντάξιμα χρονικά διαστήματα κατά τα οποία ο ενδιαφερόμενος δεν εργαζόταν, όπως η στρατιωτική θητεία, ο χρόνος σπουδών ή η ανατροφή παιδιών, με την καταβολή του αντίστοιχου ποσού εξαγοράς.
Με τη δεύτερη, όποιος διακόψει την υποχρεωτική του ασφάλιση μπορεί να συνεχίσει να πληρώνει ο ίδιος τις εισφορές του κάθε μήνα, ώστε ο ασφαλιστικός του χρόνος να μη σταματήσει να «τρέχει».
Και στις δύο περιπτώσεις το όφελος είναι διπλό: είτε ο ασφαλισμένος θεμελιώνει νωρίτερα δικαίωμα σύνταξης, συμπληρώνοντας τα απαιτούμενα έτη χωρίς να τα έχει «δουλέψει», είτε αυξάνει το τελικό ποσό που θα λαμβάνει. Ποιοι δικαιούνται, ποιες είναι οι προϋποθέσεις, πόσο κοστίζει η κάθε επιλογή και πού υποβάλλεται η αίτηση; Ακολουθεί αναλυτικός οδηγός.
Πλασματική ασφάλιση: Τι είναι και πώς λειτουργεί
Η πλασματική ασφάλιση αφορά την αναγνώριση χρονικών διαστημάτων κατά τα οποία ο ασφαλισμένος δεν εργαζόταν, αλλά ο νόμος τού δίνει το δικαίωμα να τα «εξαγοράσει», ώστε να μετρήσουν ως συντάξιμα έτη. Η εξαγορά γίνεται συνήθως αναδρομικά, για παράδειγμα λίγο πριν από την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης.
Ποια διαστήματα μπορούν να αναγνωριστούν
Οι πιο συνηθισμένες περιπτώσεις είναι η στρατιωτική θητεία, η γονική άδεια ανατροφής παιδιών, ο χρόνος σπουδών, ο χρόνος παιδιών και τα κενά διαστήματα μεταξύ περιόδων ασφάλισης.
Παιδιά: Αναγνωρίζεται 1 έτος για το πρώτο παιδί και 2 έτη για καθένα από τα επόμενα, έως και το τρίτο, δηλαδή έως 5 έτη συνολικά.
Ανεργία και ασθένεια: Ο χρόνος επιδοτούμενης ανεργίας και ο χρόνος επιδοτούμενης ασθένειας μπορούν να συνυπολογιστούν έως 300 ημέρες για κάθε αιτία, μόνο όμως για τη θεμελίωση δικαιώματος σύνταξης λόγω γήρατος.
Στρατιωτική θητεία: Η αναγνώριση της θητείας αποσκοπεί κατά κανόνα στην αύξηση του ποσού της σύνταξης. Για τη θεμελίωση δικαιώματος μετρά μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως στη σύνταξη γήρατος, εφόσον ο ασφαλισμένος έχει συμπληρώσει το 58ο έτος της ηλικίας του και 3.600 ημέρες ασφάλισης, και στη σύνταξη αναπηρίας, εφόσον έχει ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67% και 900 ημέρες ασφάλισης. Δικαίωμα αναγνώρισης της θητείας δεν έχουν όσοι είναι ήδη συνταξιούχοι, ούτε, σε περίπτωση θανάτου, τα μέλη της οικογένειας του θανόντος.
Οι νέοι ασφαλισμένοι
Δικαίωμα αναγνώρισης πλασματικών ετών έχουν και οι νέοι ασφαλισμένοι, δηλαδή όσοι ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά από 1/1/1993 και μετά, οι οποίοι θεμελιώνουν δικαίωμα σύνταξης γήρατος με τη συμπλήρωση του 62ου έτους της ηλικίας τους και 40 ετών ή 12.000 ημερών ασφάλισης.
Πότε υποβάλλεται η αίτηση
Η αίτηση αναγνώρισης μπορεί να υποβληθεί οποιαδήποτε στιγμή πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης ή ταυτόχρονα με αυτήν, σε καμία όμως περίπτωση μετά από αυτήν. Την αρμόδια Τοπική Διεύθυνση του e-ΕΦΚΑ μπορεί κανείς να τη βρει μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας «Μάθε πού ανήκεις».
Πώς προχωρεί η αίτηση
Ο e-ΕΦΚΑ εξετάζει την αίτηση και εκδίδει απόφαση αναγνώρισης. Από την κοινοποίηση της απόφασης ξεκινά η τρίμηνη προθεσμία για όποιον επιλέξει την εφάπαξ εξόφληση. Οι μη μισθωτοί που ζητούν αναγνώριση στρατιωτικής θητείας χρειάζονται Πιστοποιητικό τύπου Α από το Στρατολογικό Γραφείο. Από τις 8 Οκτωβρίου 2026, οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι αυτοαπασχολούμενοι και οι αγρότες μπορούν να παρακολουθούν ηλεκτρονικά, μέσω της υπηρεσίας «Αναγνωρίσεις Χρόνου Ασφάλισης», την πορεία της αίτησής τους, την έκδοση της απόφασης και το ποσό της εξαγοράς.
Πόσο κοστίζει η εξαγορά για τους μισθωτούς
Ο ασφαλισμένος καταβάλλει το σύνολο των εισφορών κλάδου σύνταξης, δηλαδή και το μερίδιο του εργοδότη, για κάθε μήνα που αναγνωρίζεται, στο ποσοστό που ισχύει κατά την υποβολή της αίτησης, το οποίο σήμερα είναι 20%. Η εισφορά υπολογίζεται στις αποδοχές του τελευταίου μήνα απασχόλησης πριν από την αίτηση. Αν η απασχόληση εκείνου του μήνα δεν ήταν πλήρης, ανάγεται σε πλήρη. Αν τα ποσοστά εισφορών αλλάξουν κατά τη διάρκεια της αποπληρωμής, το ποσό της εξαγοράς δεν μεταβάλλεται.
Πόσο κοστίζει η εξαγορά για τους μη μισθωτούς
Από 1/1/2020, για κάθε μήνα που αναγνωρίζεται, ο ελεύθερος επαγγελματίας, ο αυτοαπασχολούμενος ή ο αγρότης καταβάλλει την εισφορά κλάδου σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας που έχει επιλέξει κατά το έτος υποβολής της αίτησης. Για το 2026, η εισφορά κύριας σύνταξης της 1ης ασφαλιστικής κατηγορίας είναι 185,09 ευρώ. Αυτό είναι, επομένως, το κόστος κάθε μήνα πλασματικού χρόνου για όποιον ανήκει στην 1η κατηγορία.
Ειδικότερα:
- Νέοι επαγγελματίες της ειδικής κατηγορίας: Όσοι έχουν έως πέντε έτη ασφάλισης και ανήκουν στην ειδική ασφαλιστική κατηγορία πρέπει να επιλέξουν κατηγορία για τον υπολογισμό της εισφοράς εξαγοράς, με κατώτερη την 1η.
- Μητέρες: Η εισφορά εξαγοράς υπολογίζεται ολόκληρη. Η μείωση κατά 50% των εισφορών κύριας σύνταξης λόγω μητρότητας δεν ισχύει στην αναγνώριση χρόνου.
- Διακοπή ασφάλισης: Αν ο ασφαλισμένος είχε ενεργή ασφάλιση το έτος της αίτησης, η εισφορά υπολογίζεται στην κατηγορία που είχε επιλέξει. Αν δεν είχε, επιλέγει ο ίδιος κατηγορία, με ελάχιστη την 1η.
Εφάπαξ ή σε δόσεις
Εφάπαξ: Εντός τριών μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης αναγνώρισης, με έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος εξαγοράς. Διάστημα μικρότερο του ενός έτους δεν δικαιούται έκπτωση.
Σε μηνιαίες δόσεις: Τόσες ισόποσες δόσεις όσοι και οι μήνες που αναγνωρίζονται. Οι εκπρόθεσμες δόσεις επιβαρύνονται με τα προβλεπόμενα πρόσθετα τέλη.
Από πότε ισχύουν οι διατάξεις
Οι διατάξεις εφαρμόζονται από 13/5/2016. Όσες αιτήσεις υποβλήθηκαν έως και τις 12/5/2016 εξετάζονται με το προηγούμενο καθεστώς.
Προαιρετική ασφάλιση (αυτασφάλιση): Τι είναι
Η προαιρετική ασφάλιση, γνωστή και ως αυτασφάλιση, αφορά όσους διακόπτουν την υποχρεωτική τους ασφάλιση, για παράδειγμα λόγω απόλυσης, παραίτησης ή κλεισίματος επιχείρησης, αλλά θέλουν να συνεχίσουν να «κολλάνε» ένσημα πληρώνοντας οι ίδιοι τις εισφορές τους. Ουσιαστικά, ο ασφαλισμένος γίνεται «εργοδότης του εαυτού του».
Ποιοι έχουν δικαίωμα
Ο ενδιαφερόμενος πρέπει να πληροί όλες τις παρακάτω προϋποθέσεις:
- να έχει διακόψει την υποχρεωτική του ασφάλιση στον e-ΕΦΚΑ,
- να έχει τουλάχιστον 1.500 ημέρες (5 έτη) ασφάλισης, εκ των οποίων 300 ημέρες (1 έτος) την τελευταία πενταετία πριν από την αίτηση, εφόσον υποβάλλει την αίτηση μέσα σε έναν χρόνο από την τελευταία ασφάλισή του· σε κάθε άλλη περίπτωση απαιτούνται 3.000 ημέρες (10 έτη),
- να κριθεί ικανός για εργασία από την αρμόδια Υγειονομική Επιτροπή,
- να μην οφείλει εισφορές υποχρεωτικής ασφάλισης ή, αν οφείλει, να τις έχει ρυθμίσει.
Πότε συμφέρει
Η αυτασφάλιση είναι συμφέρουσα επιλογή όταν λείπουν λίγα ένσημα για τη σύνταξη, όταν η διακοπή της εργασίας συνέβη κοντά στο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης, όταν ο ασφαλισμένος θέλει να καλύψει διαστήματα ανεργίας ή παύσης δραστηριότητας και όταν ο στόχος είναι μεγαλύτερη σύνταξη μέσω επιπλέον ετών ασφάλισης.
Πώς υποβάλλεται η αίτηση
Οι μισθωτοί καταθέτουν την αίτηση στην αρμόδια υπηρεσία του e-ΕΦΚΑ αυτοπροσώπως ή ταχυδρομικά. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι αυτοαπασχολούμενοι και οι αγρότες μπορούν να την υποβάλουν ηλεκτρονικά, μέσω της υπηρεσίας «Προαιρετική Συνέχιση της Ασφάλισης Μη Μισθωτών». Η υπηρεσία δρομολογεί το αίτημα στην αρμόδια Διεύθυνση και ελέγχει αυτόματα τις προϋποθέσεις. Την αρμόδια Τοπική Διεύθυνση ο ενδιαφερόμενος τη βρίσκει μέσω της υπηρεσίας «Μάθε πού ανήκεις».
Κλάδοι και εισφορές
Με την αίτηση, ο ενδιαφερόμενος επιλέγει αν θα συνεχίσει την ασφάλιση στον κλάδο Σύνταξης, στον κλάδο Περίθαλψης ή και στους δύο. Οι μισθωτοί καταβάλλουν το σύνολο της εισφοράς εργαζομένου και εργοδότη, στο ποσοστό που ισχύει κατά την υπαγωγή τους στην προαιρετική ασφάλιση. Οι μη μισθωτοί καταβάλλουν την εισφορά της ασφαλιστικής κατηγορίας στην οποία έχουν ενταχθεί.
Προθεσμίες και συνέπειες καθυστέρησης
Οι εισφορές καταβάλλονται στις ίδιες προθεσμίες με αυτές της υποχρεωτικής ασφάλισης. Η εκπρόθεσμη πληρωμή επιβαρύνεται όπως και στην υποχρεωτική ασφάλιση, ενώ καθυστέρηση πέραν των δύο ετών από τη στιγμή που η εισφορά έγινε απαιτητή οδηγεί σε απώλειά της.
Απώλεια, διακοπή και επανένταξη
Μετά από απώλεια, ο ασφαλισμένος μπορεί να ζητήσει ξανά την υπαγωγή του μετά από τρία χρόνια, με νέο έλεγχο προϋποθέσεων, έως τρεις φορές. Μετά από διακοπή για οποιονδήποτε λόγο, μπορεί να υπαχθεί εκ νέου με αίτηση και έλεγχο προϋποθέσεων.
Η προαιρετική ασφάλιση διακόπτεται με αίτηση του ασφαλισμένου από τον επόμενο μήνα. Διακόπτεται υποχρεωτικά με τη συνταξιοδότηση λόγω γήρατος ή αναπηρίας επ' αόριστον, με την ανάληψη εργασίας ή δραστηριότητας που υπάγεται στον e-ΕΦΚΑ, καθώς και με τον θάνατο.
Επιστρέφονται οι εισφορές;
Όχι, με δύο εξαιρέσεις: σε περίπτωση αναστολής λόγω σύνταξης αναπηρίας ορισμένου χρόνου ή επιδότησης ασθενείας, οι εισφορές επιστρέφονται άτοκα, κατόπιν αίτησης.
Parapolitika.gr