Τα Φώτα, ή Θεοφάνια, αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς τιμάται η βάπτιση του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό και η φανέρωση της Αγίας Τριάδας στον κόσμο. Η ρίψη του Τιμίου Σταυρού στα νερά και ο αγιασμός των υδάτων βρίσκονται στο επίκεντρο της ημέρας, με βαθύ θεολογικό και συμβολικό περιεχόμενο.
Τι γιορτάζουμε στα Θεοφάνια
Στις 6 Ιανουαρίου η Εκκλησία εορτάζει τη βάπτιση του Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο στον Ιορδάνη. Σύμφωνα με την ευαγγελική διήγηση, εκείνη τη στιγμή ακούστηκε η φωνή του Θεού Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα εμφανίστηκε «εν είδει περιστεράς», φανερώνοντας ταυτόχρονα και τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας.
Η εορτή ονομάζεται και «Φώτα», καθώς συνδέεται με τον πνευματικό φωτισμό και την αναγέννηση του ανθρώπου μέσω του Βαπτίσματος και της χάρης του Αγίου Πνεύματος. Από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, τα Θεοφάνια ταυτίστηκαν με την έννοια της κάθαρσης και της απελευθέρωσης από το σκοτάδι της αμαρτίας.
Γιατί ρίχνουμε τον Τίμιο Σταυρό στα νερά
Κεντρική τελετουργία της ημέρας είναι ο αγιασμός των υδάτων, που τελείται τόσο στους ναούς όσο και σε θάλασσες, ποτάμια και λίμνες. Ο ιερέας ρίχνει τον Τίμιο Σταυρό στο νερό, «κατά μίμηση» της βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη, υπενθυμίζοντας ότι με την παρουσία Του αγιάστηκε ολόκληρη η δημιουργία και ιδιαίτερα το στοιχείο του νερού.
Στην ορθόδοξη παράδοση, το νερό που ευλογείται την ημέρα αυτή αποκτά καθαρτικό και αγιαστικό χαρακτήρα και ονομάζεται «Μέγας Αγιασμός». Οι πιστοί πίνουν από αυτόν με ευλάβεια και τον φυλάσσουν στα σπίτια τους, πιστεύοντας ότι προσφέρει προστασία, ευλογία και πνευματική ενίσχυση στις δοκιμασίες της ζωής.
Ο συμβολισμός της κατάδυσης και της ανάσυρσης
Η ρίψη του Σταυρού στα νερά συμβολίζει τον ίδιο τον Χριστό που κατεβαίνει στον Ιορδάνη για να αγιάσει τα ύδατα και, μέσω αυτών, ολόκληρη την κτίση. Η κατάδυση εκφράζει τη νίκη Του απέναντι στο κακό, στο σκοτάδι και στον θάνατο, ενώ η ανάσυρση του Σταυρού παραπέμπει στην ανάσταση, την αναγέννηση και την ελπίδα για νέα ζωή.
Στη λαϊκή θρησκευτικότητα, ο αγιασμός των υδάτων συνδέθηκε διαχρονικά και με την ιδέα του εξαγνισμού από «δαιμονικές» επιρροές και αρνητικές δυνάμεις. Σε πολλές περιοχές, οι πιστοί πλένουν στα αγιασμένα νερά εικόνες ή αντικείμενα, ζητώντας ευλογία και προστασία για τον νέο χρόνο.
Οι «βουτηχτάδες» και η ευλογία
Σε όλη την Ελλάδα, νέοι άνθρωποι αψηφούν το κρύο και βουτούν για να πιάσουν τον Σταυρό τη στιγμή που ο ιερέας τον ρίχνει στα νερά. Εκείνος που θα τον ανασύρει θεωρείται ότι λαμβάνει ιδιαίτερη ευλογία, μαζί με τις ευχές για υγεία, πρόοδο και καλή χρονιά.
Η πράξη αυτή δεν έχει χαρακτήρα αγώνα με κοσμικούς όρους, αλλά βιώνεται ως συμμετοχή στο γεγονός του αγιασμού και ως δημόσια ομολογία πίστης. Έτσι, το έθιμο της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού παραμένει ζωντανό, συνδέοντας τη θεολογική σημασία με τη λαϊκή παράδοση και τη συλλογική εμπειρία πίστης σε ολόκληρη τη χώρα.