Η ευθανασία της Νοέλια Καστίγιο άνοιξε ξανά τη συζήτηση για το κατά πόσο μπορεί ένας άνθρωπος να ορίζει τη ζωή του και να αποφασίσει να την τερματίσει, εφόσον οι συνθήκες δεν του επιτρέπουν να ζει
Η συζήτηση έχει ανοίξει κατά καιρούς και στην Ελλάδα, η οποία βάσει Συντάγματος απαγορεύει ρητά την ευθανασία (ενεργητική ή υποβοηθούμενη αυτοκτονία), ακόμη και με συναίνεση του ασθενούς.
Τι ορίζει ο Νόμος
Το ποινικό μας Δίκαιο τυποποιεί την ευθανασία ως ειδική περίπτωση ανθρωποκτονίας (άρθρο 300 ΠΚ) και προβλέπει ποινή φυλάκισης όταν ο δράστης σκοτώνει κατόπιν «σπουδαίας και επίμονης απαίτησης» ασθενή με ανίατη ασθένεια.
Αντίθετα, η παθητική ευθανασία (διακοπή υποστήριξης ή θεραπείας) δεν είναι τιμωρητέα, εφόσον ο ασθενής τη ζητήσει ή, αν δεν μπορεί να εκφράσει τη βούλησή του, όταν η συνέχιση της ζωής του είναι απλώς «βιολογικό γεγονός» χωρίς ελπίδα ανάρρωσης.
Συγκεκριμένα, ο νόμος αναγνωρίζει το δικαίωμα του ασθενούς να αρνηθεί ή διακόψει οποιαδήποτε αγωγή η παράλειψη θεραπείας θεωρείται αδιάφορη ποινικά (αφού ο θάνατος επέρχεται φυσιολογικά).
Εν ολίγοις, το Δίκαιο κατοχυρώνει ή ανέχεται εν τέλει την παθητική ευθανασία, η οποία προϋποθέτει, αφενός τη συναίνεση του ασθενούς, αφετέρου τη φυσική επέλευση του θανάτου ως βεβαιότητα.
Ωστόσο, τα πιο δύσκολα ερωτήματα προκύπτουν στις λεγόμενες ακραίες περιπτώσεις, όταν δηλαδή δεν υπάρχει σαφής ή έστω τεκμαιρόμενη επιθυμία του ασθενούς και εκείνος δεν είναι πλέον σε θέση να την εκφράσει. Το ίδιο ισχύει και όταν η διατήρησή του στη ζωή, σε μια κατάσταση χωρίς ελπίδα και χωρίς ουσιαστική προοπτική βελτίωσης, όπως στην πρόσφατη περίπτωση του Vincent Lambert στη Γαλλία, φαίνεται να κυμαίνεται από μάταιη έως και υπερβολικά επίμονη.
Τι ορίζει η Ιατρική Δεοντολογία
Από ιατρικής σκοπιάς, ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας (ν. 3418/2005) δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη φροντίδα ανακούφισης, δηλαδή στην παρηγορητική ιατρική, η οποία στοχεύει στη μείωση του πόνου και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενούς, ακόμη και στα τελευταία στάδια μιας ασθένειας. Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται σαφές ότι πρωταρχικό μέλημα των γιατρών είναι η ανακούφιση και η υποστήριξη, όχι η επιτάχυνση του τέλους.
Παράλληλα, ο ίδιος νόμος ορίζει ρητά ότι ακόμη και αν ένας ασθενής εκφράσει την επιθυμία να πεθάνει, το αίτημα αυτό δεν αποτελεί νομική δικαιολογία ή άδεια για την πρόκληση ή επίσπευση του θανάτου του. Με άλλα λόγια, η ιατρική πράξη παραμένει δεσμευμένη από την αρχή της προστασίας της ζωής, ενώ η αντιμετώπιση του πόνου και της αξιοπρέπειας του ασθενούς επιδιώκεται μέσα από θεραπευτικές και υποστηρικτικές παρεμβάσεις, και όχι μέσω ενεργειών που οδηγούν άμεσα στον θάνατο
«Ναι» λένε οι 6 στους 10 για το δικαίωμα στην «τελική έξοδο»
Πρόσφατη έρευνα της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής (Ιούνιος 2025) δείχνει πως η ελληνική κοινωνία τάσσεται μαζικά υπέρ της παθητικής ευθανασίας: Οι 6 στους 10 ερωτηθέντες υποστηρίζουν τη διακοπή ιατρικής υποστήριξης σε κατάκοιτο ανίατο ασθενή, ενώ λιγότεροι από 4 στους 10 διαφωνούν.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός στο κρίσιμο ερώτημα ενεργητικής ευθανασίας (ενέσεις ή ουσίες με αίτημα του ασθενούς), καθώς πάνω από 7 στους 10 απαντούν θετικά – δηλαδή συμφωνούν με τέτοια πράξη, συχνά αναγνωρίζοντας ως αρκετό το αίτημα του ίδιου του ασθενούς.
Η έρευνα έδειξε ότι το 43% τάσσεται υπέρ, ενώ ένα επιπλέον 28% συμφωνεί εάν υπάρχει η συναίνεση της οικογένειας, δημιουργώντας μια σωρευτική θετική στάση που υπερβαίνει το 70%.
Συνολικά, οι δημόσιες έρευνες δείχνουν ισχυρή ανοχή στα τελευταία στάδια της ζωής, παρότι η νομοθεσία παραμένει αυστηρά απαγορευτική.
Επιστημονικές και ιατρικές απόψεις
Στον ιατρικό και ακαδημαϊκό χώρο, η σύγχυση και τα διλήμματα είναι επίσης εμφανή. Σε ελληνικές έρευνες νοσηλευτών και ιατρών βρέθηκε ότι η πλειονότητα των επαγγελματιών απορρίπτει την ενεργητική ευθανασία.
Σε πανελλαδική μελέτη (2010) νοσηλευτών, το 65,1% τάχθηκε κατά της ευθανασίας ως γενική αρχή. Μια άλλη μελέτη (2006) σε νοσηλευτές ΜΕΘ κατέγραψε ότι μόνο ~28% των ιατρών και 26% των νοσηλευτών υποστήριζαν (ηθικά) την ενεργητική ευθανασία, ενώ το 38% των ιατρών είχε λάβει σχετικό αίτημα από ασθενή.
Αντίθετα, άλλες έρευνες δείχνουν ότι πολλές υγειονομικές ομάδες σέβονται το δικαίωμα του ασθενούς να αποφασίζει ο ίδιος πότε θα πεθάνει, ειδικά στα τελικά στάδια.
Σε διεθνές επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Παρηγορικής Φροντίδας (EAPC) υπενθυμίζει ότι ο γιατρός δεν επιτρέπεται να χορηγεί ευθανασία ή να υποβοηθά αυτοκτονία, καθώς κάτι τέτοιο έρχεται σε αντίθεση με το πνεύμα της παρηγορητικής φροντίδας.
Συνολικά, οι επιστημονικές δημοσιεύσεις καταδεικνύουν ένα σύνθετο ηθικό πλαίσιο, όπου η κοινωνία ζητά συχνά «αξιοπρεπή θάνατο», αλλά το σύστημα υγείας και η ιατρική κοινότητα παραμένουν διστακτικά, τονίζοντας την ανάγκη σαφούς νομικού πλαισίου και εντατικών εναλλακτικών (ανακουφιστική φροντίδα).
Να ανοίξει η συζήτηση στην Ελλάδα - Μπορεί να γίνονται και εδώ παράνομα, λέει δικηγόρος
Η διαφορά μεταξύ των δύο τρόπων έγκειται στον ρόλο του γιατρού κατά τη διαδικασία. Ενώ στην υποβοηθούμενη αυτοκτονία ο γιατρός παρέχει στον ασθενή τη φαρμακευτική αγωγή που χρειάζεται και ο ασθενής είναι αυτός που προχωρά στην τελική πράξη, στην ευθανασία ο γιατρός είναι εκείνος που χορηγεί τη θανατηφόρα ουσία, κατόπιν ρητού και επαναλαμβανόμενου αιτήματος του ασθενούς.
Στην Ελλάδα, πάντως, κανένας από τους δύο τρόπους δεν είναι νόμιμος, με την υποβοηθούμενη αυτοκτονία να επιφέρει ποινικές διώξεις στον γιατρό που χορηγεί τη φαρμακευτική ουσία, ενώ στην περίπτωση της ευθανασίας, ο γιατρός διώκεται για ανθρωποκτονία.
«Υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν έναν αξιοπρεπή θάνατο»
Ο δικηγόρος Βασίλης Σωτηρόπουλος, που ασχολείται με ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, διαφάνειας, πνευματικής ιδιοκτησίας και ανθρώπινων δικαιωμάτων, μιλώντας στο Newsbomb.gr, τόνισε ότι είναι ανάγκη να «ανοίξει και στην Ελλάδα η συζήτηση, γιατί υπάρχουν άνθρωποι που ζητούν και θέλουν έναν αξιοπρεπή θάνατο».
Για τον κ. Σωτηρόπουλο πρέπει να ανοίξει ο διάλογος για αλλαγή της νομοθεσίας, καθώς όπως υπογραμμίζει υπάρχει το «αίτημα από ανθρώπους να μπορούν να οργανώσουν ολόκληρη τη ζωή τους», να μην έχουν έναν επώδυνο θάνατο και να επιλέξουν οι ίδιοι πότε θα πεθάνουν με ιατρική βοήθεια.
«Όλα αναθεωρούνται»
Επισημαίνει την αντίφαση που υπάρχει, κυρίως στην ιατρική κοινότητα, καθώς όπως λέει, οι γιατροί έχουν ορκιστεί για την υποστήριξη της ζωής, κάτι που προβλέπεται και από τη νομοθεσία, ωστόσο, όπως σημειώνει ο δικηγόρο «όλα αναθεωρούνται» και με συγκεκριμένες προϋποθέσεις, πρέπει να ακούσουμε τους ανθρώπους που θέλουν «έναν αξιοπρεπή θάνατο».
Οι προϋποθέσεις πρέπει να είναι αυστηρές και να διαχωρίζονται οι ασθένειες που εκδηλώνονται με σοβαρά σωματικά συμπτώματα από τις ψυχικές ασθένειες, ενώ όπως τονίζει ο κ. Σωτηρόπουλος θα χρειαστεί «σοβαρή νομοθετική εργασία», καθώς και «προεργασία σε ιατρικό επίπεδο». Ωστόσο υπογραμμίζει ότι το γεγονός πως στην Ελλάδα απαγορεύεται δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να γίνονται ευθανασίες παράνομα, κάτι που μπορεί να ενέχει και αρκετούς κινδύνους για όσους την επιλέγουν, σε αντίθεση με το αν γίνονταν νομίμως και σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα.
Όπως και με τις περιπτώσεις παράνομης ευθανασίας, η απουσία νομοθετικού πλαισίου δεν σημαίνει πως άνθρωποι που αναζητούν έναν αξιοπρεπή θάνατο, δεν θα βρουν τον τρόπο. Ωστόσο, συχνά, στρέφονται σε λύσεις, οι οποίες μπορεί να είναι πιο βίαιες και, τελικά, πιο επιζήμιες για τους ίδιους.
Σύμφωνα με παλαιότερη ανάρτηση της «Κλίμακα», ενός κοινωνικού φορέα που δραστηριοποιείται στη λειτουργία Μονάδων και στην υλοποίηση προγραμμάτων και παρεμβάσεων για την προαγωγή της ψυχικής υγείας και την προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης των αποκλεισμένων ομάδων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, η αυτοκτονία σε σύγκριση με την ευθανασία ενέχει περισσότερους κινδύνους, ενώ σύμφωνα με έρευνες, συχνά ενδέχεται και να μην επιφέρει τον θάνατο στον αυτόχειρα, αλλά να υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία του, όπως για παράδειγμα τετραπληγία.
Newsbomb.gr