Θαλασσινή, Σπηλιανή, Σουμελά, Εκατονταπυλιανή, Κανάλα, Φανερωμένη, Μεγαλόχαρη και ο κατάλογος δέν έχει τέλος. Τα ονόματα της Παναγίας στην Ελλάδα είναι εκατοντάδες και πίσω από πολλά από αυτά κρύβεται μια τοπική ιστορία, μια εικόνα, ένας θρύλος ή ακόμη και ένα ολόκληρο κομμάτι της ζωής ενός τόπου.
Αν υπάρχει ένα πρόσωπο της ορθόδοξης παράδοσης που στην Ελλάδα μοιάζει να έχει διαφορετικό όνομα σε κάθε τόπο, αυτό είναι η Παναγία. Τα προσωνύμιά της ξεπερνούν τα 300 και δεν προέκυψαν τυχαία. Άλλα έχουν σχέση με τον τόπο όπου βρίσκεται μια εκκλησία ή όπου βρέθηκε μια εικόνα, άλλα με τον τρόπο που απεικονίζεται η Θεοτόκος, άλλα με κάποιο θαύμα ή ιδιότητα που της αποδίδεται και άλλα με την εποχή κατά την οποία γιορτάζεται.
Κάπως έτσι δημιουργήθηκε μέσα στους αιώνες ένας ολόκληρος «χάρτης» από Παναγίες, στενά δεμένες με τη ζωή κάθε περιοχής.
Η Παναγία Σουμελά, για παράδειγμα, πήρε το όνομά της από το όρος Μελά του Πόντου, όπου βρισκόταν η ιστορική μονή. Η ονομασία ταξίδεψε μαζί με τους Ποντίους και σήμερα το μεγάλο προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά βρίσκεται στο Βέρμιο.
Στην Πάρο βρίσκεται η Παναγία Εκατονταπυλιανή, ένα από τα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Ελλάδας, ενώ στην Κύθνο η Παναγία Κανάλα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την τοπική παράδοση και τη μεγάλη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου.
Στην Άνδρο, πάλι, το όνομα δεν θα μπορούσε παρά να μυρίζει θάλασσα. Η Παναγία Θαλασσινή βρίσκεται πάνω στον βράχο στην είσοδο της Χώρας και, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, θεωρείται προστάτιδα όσων ταξιδεύουν στη θάλασσα μαζί με τον Άγιο Νικόλαο. Σε ένα νησί με τόσο βαθιά ναυτική ιστορία, δύσκολα θα μπορούσε να υπάρχει πιο ταιριαστό όνομα.
Από τη Γλυκοφιλούσα μέχρι τη… Δεκαπεντούσα
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι πολλά προσωνύμια περιγράφουν την ίδια την εικόνα. Η Βρεφοκρατούσα, η Γλυκοφιλούσα, η Γαλακτοτροφούσα ή η Οδηγήτρια πήραν τις ονομασίες τους από τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζεται η Θεοτόκος.
Άλλα ονόματα σχετίζονται με ιδιότητες που της αποδίδει η παράδοση, όπως Ελεούσα, Γιάτρισσα, Μεγαλόχαρη και Φανερωμένη. Η τελευταία ονομασία συνδέεται συχνά με εικόνες των οποίων η ύπαρξη, σύμφωνα με την παράδοση, «φανερώθηκε» μέσα από κάποιο όραμα ή θαυμαστό γεγονός.
Υπάρχουν όμως και πολύ πιο απρόσμενα ονόματα. Στη Σίφνο συναντάμε την Παναγιά Δεκαπεντούσα, επειδή γιορτάζει τον Δεκαπενταύγουστο, ενώ αλλού οι ονομασίες μπορεί να προέρχονται από ένα δέντρο, ένα σπήλαιο, ένα βουνό, μια αγροτική εργασία ή ακόμη και την κατάσταση στην οποία βρέθηκε κάποτε μια εικόνα.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο όμορφη εξήγηση για τα εκατοντάδες ονόματα της Παναγίας στην Ελλάδα. Κάθε τόπος την έκανε λίγο «δική του», συνδέοντάς την με τη θάλασσα, το βουνό, τη γη, τους ανθρώπους και τις ιστορίες τους.
womenonly.skai.gr
