Η 28η Οκτωβρίου 1940 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ημέρες της ελληνικής ιστορίας. Στη Χαλκίδα, η είδηση της ιταλικής επίθεσης έφτασε μέσα από τα λιγοστά ραδιόφωνα της εποχής, αλλάζοντας μέσα σε λίγες ώρες την καθημερινότητα της πόλης.
Πολύτιμα στοιχεία για εκείνες τις ιστορικές στιγμές περιλαμβάνονται στην έκδοση των Γενικών Αρχείων του Κράτους – Αρχείων Νομού Εύβοιας, με τίτλο «Η Χαλκίδα στον πόλεμο του ’40», που εκδόθηκε το 2001.
Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, η Χαλκίδα είχε περάσει μια ανήσυχη νύχτα πριν από την κήρυξη του πολέμου. Οι διεθνείς εξελίξεις και οι συνεχείς ιταλικές προκλήσεις είχαν δημιουργήσει κλίμα αβεβαιότητας, ενώ οι κάτοικοι παρακολουθούσαν με αγωνία τις ειδήσεις.
Το προηγούμενο βράδυ, στον κινηματογράφο «Κεντρικόν», προβαλλόταν η γερμανική ταινία «Το τραγούδι της Ερήμου», με πρωταγωνίστρια τη Ζάρα Λεάντερ. Ωστόσο, οι θεατές ήταν λιγοστοί, καθώς η ανησυχία για τις εξελίξεις είχε ήδη επηρεάσει την καθημερινή ζωή.
Το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου
Η είδηση της κήρυξης του πολέμου έγινε γνωστή στους Χαλκιδέους από τα δελτία ειδήσεων των ελάχιστων ραδιοφώνων που υπήρχαν τότε. Οι έκτακτες εκδόσεις των εφημερίδων καθυστέρησαν να φτάσουν στην πόλη, καθώς τα μέσα ενημέρωσης ήταν περιορισμένα.
Στις 8:30 το πρωί έφτασε στη Νομαρχία Εύβοιας το επίσημο τηλεγράφημα με αριθμό 4587, από το Υφυπουργείο Εσωτερικών, το οποίο έφερε την υπογραφή του Κωνσταντίνου Μανιαδάκη.
Το τηλεγράφημα ενημέρωνε για το ιταλικό τελεσίγραφο και την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να αντισταθεί στην εισβολή, δίνοντας εντολή για τη λήψη όλων των απαραίτητων μέτρων.
Οι Χαλκιδείς έσπευσαν να καταταγούν
Η ανακοίνωση της γενικής επιστράτευσης τοιχοκολλήθηκε σε διάφορα σημεία της Χαλκίδας, ενώ η είδηση μεταδόθηκε και από το ραδιόφωνο.
Όπως καταγράφεται στις ιστορικές μαρτυρίες, πολλοί άνδρες έσπευσαν να παρουσιαστούν για να καταταγούν, χωρίς να προλάβουν να αποχαιρετήσουν τις οικογένειές τους ή να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Αρκετοί από αυτούς δεν γύρισαν ποτέ από τα βουνά της Αλβανίας. Άλλοι επέστρεψαν έπειτα από σκληρές δοκιμασίες, έχοντας συμμετάσχει στις πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον των ιταλικών δυνάμεων.
Οι επιστολές από το μέτωπο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα δημοσιεύματα του τοπικού Τύπου εκείνης της περιόδου.
Στην εφημερίδα «Εύριπος» της 27ης Οκτωβρίου 1940 δημοσιεύτηκε επιστολή στρατιώτη προς τη μητέρα του, στην οποία περιέγραφε το τσουχτερό κρύο στα σύνορα και ζητούσε να του στείλουν μάλλινα ρούχα.
Ο στρατιώτης δεν περιοριζόταν στις προσωπικές του ανάγκες, αλλά ζητούσε από τη μητέρα του να κινητοποιήσει και άλλες γυναίκες, ώστε να συγκεντρωθούν ρούχα για τους συναδέλφους του που δεν είχαν τη δυνατότητα να ζητήσουν βοήθεια από τις οικογένειές τους.
Μέσα από αυτές τις επιστολές αναδεικνύονται οι δύσκολες συνθήκες που αντιμετώπιζαν οι στρατιώτες, αλλά και η αλληλεγγύη που αναπτύχθηκε μεταξύ των οικογενειών και των ανθρώπων του μετώπου.
Ο Ηλίας Δρακόπουλος και η τιμή του Δήμου Χαλκιδέων στους πεσόντες
Ξεχωριστή θέση στα ιστορικά τεκμήρια κατέχει η περίπτωση του Ηλία Δρακόπουλου, υπαλλήλου του Δήμου Χαλκιδέων και επιμελητή της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, ο οποίος έπεσε στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.
Η θυσία του απασχόλησε το Δημοτικό Συμβούλιο Χαλκιδέων, το οποίο αποφάσισε να τιμήσει τη μνήμη του.
Σύμφωνα με το σχετικό αρχειακό έγγραφο, ο δημοτικός σύμβουλος Σπύρος Διοσκουρίδης, με την ιδιότητά του και ως αντιπροέδρου της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, πρότεινε να αναρτηθεί η φωτογραφία του Ηλία Δρακόπουλου στην αίθουσα συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της Βιβλιοθήκης.
Στην πρότασή του αναφερόταν ότι ο πεσών είχε επιδείξει ζήλο και δραστηριότητα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του, ενώ χαρακτηριζόταν συνετός και ιδιαίτερα πειθαρχημένος υπάλληλος.
Το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε να αναρτηθεί η φωτογραφία του στο Δημαρχείο, και συγκεκριμένα στο γραφείο του προϊσταμένου των Διοικητικών Υπηρεσιών, υπό τις οδηγίες του οποίου υπηρετούσε ο Ηλίας Δρακόπουλος.
Παράλληλα, εγκρίθηκε πίστωση 500 δραχμών για τον σκοπό αυτό, ενώ προβλεπόταν και η ανάρτηση της φωτογραφίας του στους χώρους της Δημοτικής Βιβλιοθήκης.
Η συγκεκριμένη απόφαση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η τοπική κοινωνία της Χαλκίδας τίμησε τους ανθρώπους της που έχασαν τη ζωή τους στο μέτωπο.
Τα ονόματα που διασώθηκαν στα ιστορικά αρχεία
Στην ίδια αρχειακή έκδοση περιλαμβάνονται φωτογραφίες και τεκμήρια από συλλογές που διασώζουν ονόματα ανθρώπων συνδεδεμένων με την πολεμική περίοδο.
Μεταξύ αυτών αναφέρονται ο Ηλίας Δρακόπουλος, ο Σταύρος Δοξάκης, ο Σαράντης Σαπουντζόγλου, ο Κωνσταντίνος Λιάσκος, ο Στυλιανός Παρίσης και ο Νικόλαος Κουρμπέτης.
Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται, μεταξύ άλλων, από τη Συλλογή της Σχολής Πεζικού και τη Συλλογή Λευτέρη Ιωαννίδη, που φυλάσσεται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Αρχεία Νομού Εύβοιας.
Η Χαλκίδα και η ιστορική μνήμη
Τα αρχειακά έγγραφα, οι εφημερίδες, οι επιστολές και οι φωτογραφίες της εποχής φωτίζουν την ιστορία της Χαλκίδας κατά τον πόλεμο του 1940.
Δεν καταγράφουν μόνο τα μεγάλα στρατιωτικά γεγονότα, αλλά και τις προσωπικές ιστορίες των ανθρώπων της πόλης, την αγωνία των οικογενειών, τις δυσκολίες των στρατιωτών και την προσπάθεια της τοπικής κοινωνίας να τιμήσει όσους θυσιάστηκαν.
Ογδόντα έξι χρόνια μετά την 28η Οκτωβρίου 1940, τα ιστορικά αυτά τεκμήρια υπενθυμίζουν τη συμμετοχή της Χαλκίδας στον αγώνα και τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης για τις επόμενες γενιές.
Πηγή: Γενικά Αρχεία του Κράτους – Αρχεία Νομού Εύβοιας, «Η Χαλκίδα στον πόλεμο του ’40», Χαλκίδα 2001.
