Μια σφοδρή έξαρση των κρουσμάτων γρίπης συνδέεται εν μέρει με έναν τύπο που δεν ήταν κυρίαρχος τα τελευταία χρόνια.
Όπως μπορούν να επιβεβαιώσουν εκατομμύρια άτομα που έχουν μείνει στο κρεβάτι, τα κρούσματα γρίπης αυξάνονται παγκοσμίως.
Ο ιός έχει προκαλέσει κύμα ασθενειών και νοσηλειών σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου «ξαφνικά όλοι βλέπουν όχι απλώς κρούσματα, αλλά πολλά κρούσματα», λέει ο Andrew Pekosz, ιολόγος στο Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health στο Μπαλτιμόρ, Μέριλαντ. Σε πολλές χώρες, η εποχή της γρίπης ξεκίνησε νωρίτερα και εξελίχθηκε ταχύτερα από ό,τι συνήθως.
Λοιπόν, γιατί είναι τόσο σοβαρή αυτή η περίοδος γρίπης; Οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι οφείλεται εν μέρει σε ένα νέο στέλεχος του ιού της γρίπης που ανέβηκε και έγινε το κυρίαρχο.
Σύμφωνα με το Nature ο τύπος έχει μεγάλο αριθμό κρίσιμων μεταλλάξεων, πράγμα που σημαίνει ότι είναι πολύ λιγότερο όμοιος με το στέλεχος που χρησιμοποιείται στο εμβόλιο γρίπης σε σχέση με τους ιούς προηγούμενων περιόδων. Αυτό μπορεί να διευκολύνει τον ιό να ξεφύγει από το ανοσοποιητικό σύστημα και τα εμβόλια. Επιπλέον, το κυρίαρχο στέλεχος ανήκει σε έναν υπότυπο ιού που κυκλοφορεί εδώ και δεκαετίες, αλλά δεν ήταν κυρίαρχος τις τελευταίες περιόδους γρίπης, πράγμα που σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι έχουν σχετικά αδύναμη ανοσία εναντίον του. Παρόλα αυτά, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα διαθέσιμα εμβόλια γρίπης προσφέρουν προστασία από σοβαρή νόσο.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι ακόμη νωρίς στην περίοδο γρίπης «για να πούμε ακριβώς πώς θα συγκριθεί αυτή με [άλλες] τις τελευταίες δεκαετίες», λέει ο Jesse Bloom, ιολόγος στο Fred Hutchinson Cancer Center στο Σιάτλ, Ουάσινγκτον. Αλλά «σίγουρα είναι μια χειρότερη από τον μέσο όρο σεζόν γρίπης».
Ένας χρόνος H3N2
Η περίοδος της γρίπης 2025–26 ξεκίνησε έναν μήνα νωρίτερα από το αναμενόμενο στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεγάλο μέρος της Ευρώπης και την Ιαπωνία, που κήρυξαν επιδημία γρίπης λόγω του αναπάντεχα υψηλού αριθμού λοιμώξεων. Η περίοδος γρίπης στην Αυστραλία συνεχίστηκε τουλάχιστον έναν μήνα περισσότερο από το συνηθισμένο. Στον Καναδά, «όλες οι επαρχίες και οι περιοχές είδαν τεράστια αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων, όλα ταυτόχρονα», είπε η Eleni Galanis, γενική διευθύντρια του Public Health Agency of Canada στην Οττάβα. «Και αυτό, φυσικά, ασκεί μεγάλη πίεση στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης».
Ο ιός που προκαλεί πολλά από τα φετινά κρούσματα είναι στέλεχος του υποτύπου H3N2, ο οποίος εξελίσσεται ταχύτερα από άλλα στελέχη. Ένας τύπος του ιού H3N2, που ονομάζεται υποκλάδος K, έγινε παγκοσμίως κυρίαρχος τον Σεπτέμβριο και πλέον αντιπροσωπεύει περίπου το 80% των λοιμώξεων από γρίπη παγκοσμίως. «Όλα μπορούν να αποδοθούν σε αυτόν τον τύπο υποκλάδου K», λέει ο Pekosz.
Μη αντιστοίχηση με το εμβόλιο
Μοντελοποίηση υποδηλώνει ότι ο υποκλάδος K εμφανίστηκε ήδη από τον Φεβρουάριο του προηγούμενου έτους. Δεν αλληλουχηθηκε μέχρι τον Ιούνιο — μήνες αφότου ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επέλεξε τα στελέχη γρίπης που θα χρησιμοποιηθούν ως βάση για τα εμβόλια της τρέχουσας σεζόν γρίπης του βόρειου ημισφαιρίου. (Οι επιστήμονες προσαρμόζουν τη σύνθεση του εμβολίου κάθε χρόνο για να ληφθούν υπόψη οι συνεχείς γενετικές αλλαγές του ιού.)
Λόγω αυτής της χρονικής στιγμής, «υπάρχει μια μη αντιστοιχία μεταξύ του στελέχους του εμβολίου και αυτού του κυκλοφορούντος στελέχους», λέει ο Scott Hensley, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια στη Φιλαδέλφεια.
Παρόλα αυτά, σε μια προδημοσίευση που δημοσιεύτηκε στις 6 Ιανουαρίου, ο Hensley και οι συνάδελφοί του διαπίστωσαν ότι σε ορισμένα άτομα το εμβόλιο προκαλεί αρκετά αντισώματα εναντίον του υποκλάδου K για να προσφέρει προστασία από σοβαρή νόσο, λέει ο Hensley. Η μελέτη δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί.
Περισσότερες μεταλλάξεις
Σε σύγκριση με το στέλεχος H3N2 που χρησιμοποιήθηκε στο κυρίαρχο εμβόλιο γρίπης, ο υποκλάδος K έχει 11 μεταλλάξεις σε μια πρωτεΐνη που ονομάζεται αιμοσυγκολλητίνη (hemagglutinin), η οποία σχηματίζει ακίδες στην επιφάνεια των σωματιδίων της γρίπης. Αυτές οι ακίδες βοηθούν τον ιό να προσκολληθεί και να συγχωνευθεί με τα κύτταρα ξενιστή.
Από το 2007, τα κυκλοφορούντα στελέχη H3N2 γενικά ανέπτυξαν μία έως τρεις επιπλέον διαφορές αμινοξέων από το στέλεχος του εμβολίου κάθε έξι μήνες, σύμφωνα με μια μη δημοσιευμένη ανάλυση του John Huddleston, υπολογιστικού ιολόγου στο Fred Hutchinson Cancer Center. Ο ρυθμός μετάλλαξης του ιού σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα είναι καθοριστικός, λέει: «Είναι απίστευτα υψηλός».
Μετά από μόλυνση ή εμβολιασμό, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που στοχεύουν την αιμοσυγκολλητίνη. Αλλά ακόμη και μια μόνο μετάλλαξη στην πρωτεΐνη μπορεί να εμποδίσει τα αντισώματα να προσκολληθούν στις ακίδες του ιού, λέει ο Hensley. Αυτό εμποδίζει τα αντισώματα να καταστρέψουν τα σωματίδια του ιού.
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη ποιες μεταλλάξεις ενίσχυσαν την έξαρση του ιού, λέει η Sarah Cobey, εξελικτική μικροβιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο.
Η επιστροφή
Οι ιολόγοι συμφωνούν ότι ένας παράγοντας που συνέβαλε στην άνοδο του H3N2 τους τελευταίους έξι μήνες είναι η σχετικά χαμηλή κυκλοφορία των ιών H3 στις προηγούμενες περιόδους γρίπης. Στην περίοδο 2024–25, το H3 προκάλεσε περίπου το μισό των κρουσμάτων γρίπης στις ΗΠΑ και περίπου το 40% των κρουσμάτων στην Ευρώπη. Ως αποτέλεσμα, η ανοσία του πληθυσμού έναντι των ιών H3 ήταν σχετικά χαμηλή όταν ξεκίνησε η φετινή σεζόν γρίπης.
Δεδομένου ότι τα παγκόσμια επίπεδα εμβολιασμού κατά της γρίπης είναι χαμηλά, «οι λοιμώξεις πιθανώς διατηρούν τα επίπεδα ανοσίας υψηλότερα από ό,τι ο εμβολιασμός», λέει ο Ian Barr, αναπληρωτής διευθυντής του WHO Collaborating Centre for Reference and Research on Influenza στη Μελβούρνη, Αυστραλία. Το H3 ήταν απίθανο να παραγκωνιστεί για πολύ, λέει ο Barr. «Ήταν αναπόφευκτο να επιστρέψει αργά ή γρήγορα», λέει. «Αυτό συμβαίνει φέτος».
iEidiseis.gr
