Μητροπολίτης Γρηγόριος: Ο ιεράρχης που σημάδεψε την Εύβοια στον 20ό αιώνα

 Μία από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές μορφές του 20ού αιώνα υπήρξε αναμφίβολα ο Μητροπολίτης Χαλκίδος, Ιστιαίας και Βορείων Σποράδων Γρηγόριος (Πέτρος Πλειαθός), ο οποίος ποιμάνθηκε την τοπική Εκκλησία για 46 ολόκληρα χρόνια, από το 1922 έως το 1968.

Η μακρόχρονη θητεία του συνέπεσε με τις πιο δραματικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας: τη Μικρασιατική Καταστροφή, την εγκατάσταση χιλιάδων προσφύγων στην Εύβοια, τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Σε όλες αυτές τις περιόδους, ο Γρηγόριος δεν περιορίστηκε σε πνευματικά καθήκοντα, αλλά ανέπτυξε έντονη κοινωνική και εθνική δράση.

Από την Τήνο στη Χαλκίδα

Γεννημένος στον Τριαντάρο Τήνου το 1890/1891, σπούδασε Θεολογία στην Αθήνα, όπου συνδέθηκε με τον μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη Αθηναγόρα. Το 1922, σε ηλικία μόλις 31-32 ετών, εξελέγη Μητροπολίτης Χαλκίδος.

Από τα πρώτα του βήματα στην Εύβοια κλήθηκε να διαχειριστεί το τεράστιο κύμα προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Στήριξε την εγκατάστασή τους, φρόντισε για τη διάσωση και τοποθέτηση ιερών κειμηλίων, ενώ συνέβαλε καθοριστικά στην υποδοχή και εγκατάσταση του ιερού λειψάνου του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου στο Προκόπι.

Παράλληλα, ανέπτυξε σημαντικό φιλανθρωπικό έργο, ιδρύοντας γηροκομεία, ορφανοτροφεία, ιδρύματα περίθαλψης και ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή σε μια ιδιαίτερα δύσκολη εποχή.

Η δράση του στην Κατοχή

Η μεγαλύτερη, όμως, προσφορά του καταγράφηκε στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής. Με θάρρος και αυταπάρνηση παρενέβη επανειλημμένα για να αποτρέψει εκτελέσεις Χαλκιδέων. Συγκλονιστική παραμένει η πράξη του όταν, μπροστά σε απαίτηση των Γερμανών να υποδείξει 110 ονόματα για εκτέλεση, δήλωσε μόνο το δικό του: «Γρηγόριος ο Χαλκίδος».

Εξίσου καθοριστική υπήρξε η συμβολή του στη διάσωση της εβραϊκής κοινότητας της Χαλκίδας. Όταν του ζητήθηκε να παραδώσει κατάλογο με τα ονόματα των Εβραίων της πόλης, παρέδωσε και πάλι μόνο το δικό του. Με πρωτοβουλίες του και με τη συνεργασία τοπικών παραγόντων, η συντριπτική πλειονότητα της κοινότητας διασώθηκε, γεγονός που οδήγησε την Ισραηλιτική Κοινότητα να τον ανακηρύξει «μέγα ευεργέτη».

Παράλληλα, φέρεται να παρενέβη αποφασιστικά ώστε να αποτραπεί η ανατίναξη της γέφυρας του Ευρίπου κατά την αποχώρηση των Γερμανών, σώζοντας μια υποδομή ζωτικής σημασίας για την πόλη.

Διώξεις και αποπομπή

Η δυναμική και ανεξάρτητη στάση του δεν έμεινε χωρίς συνέπειες. Αντιμετώπισε διώξεις και αργίες ήδη από την περίοδο του πολέμου. Το 1968, η δικτατορία των συνταγματαρχών τον απομάκρυνε με ειδική διάταξη περί υποχρεωτικής συνταξιοδότησης, κλείνοντας βίαια έναν κύκλο σχεδόν μισού αιώνα ποιμαντικής διακονίας.

Απεβίωσε το 1971, σε ηλικία 80 ετών, και η Χαλκίδα τον αποχαιρέτησε με πολυήμερο λαϊκό προσκύνημα. Η πόλη τίμησε τη μνήμη του με την ονοματοδοσία πλατείας και την ανέγερση προτομής του στη γέφυρα του Ευρίπου.

Ο Μητροπολίτης Γρηγόριος παραμένει έως σήμερα μια μορφή που συνδύασε πίστη, κοινωνική ευθύνη και εθνική στάση, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία της Εύβοιας.