Η αρχή της ίσης αμοιβής για ίση εργασία αποτελεί θεμελιώδη κανόνα του ευρωπαϊκού δικαίου ήδη από το 1957, όταν κατοχυρώθηκε με τη Συνθήκη της Ρώμης της τότε Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Σήμερα, η αρχή αυτή ενσωματώνεται στο πρωτογενές δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εξειδικεύεται μέσα από δευτερογενή νομοθεσία και τη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ, αποτελώντας δεσμευτικό κανόνα και όχι απλώς κατευθυντήρια αρχή.
Ωστόσο, παρά τη θεσμική κατοχύρωση, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών εξακολουθεί να υφίσταται, ακόμη και περισσότερα από 65 χρόνια μετά την πρώτη θεσμοθέτηση της αρχής. Για τον λόγο αυτό, το 2023 υιοθετήθηκε η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 για τη μισθολογική διαφάνεια, η οποία θα πρέπει να ενσωματωθεί στα εθνικά δίκαια των κρατών-μελών έως τον Ιούνιο του 2026.
Η συγκεκριμένη οδηγία εισάγει νέους μηχανισμούς διαφάνειας, αντιστροφής του βάρους απόδειξης και υποχρεώσεις ενημέρωσης από τις επιχειρήσεις, με στόχο την ουσιαστική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης στην εργασία.
Σύμφωνα με τους συντάκτες του άρθρου, η ανάγκη θέσπισης της νέας οδηγίας αποδεικνύει ότι ακόμη και στον δυτικό κόσμο, όπου θεωρείται πως βασικά ζητήματα ισότητας έχουν επιλυθεί εδώ και δεκαετίες, η πραγματικότητα συχνά διαψεύδει τη θεωρία. Όπως επισημαίνουν, δικαιώματα που μοιάζουν οριστικά κατοχυρωμένα παραμένουν ευάλωτα όταν δεν συνοδεύονται από αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου και κοινωνική εγρήγορση.
Το μισθολογικό χάσμα, όπως αναφέρουν, δεν οφείλεται συνήθως σε ρητές διακρίσεις, αλλά σε πιο σύνθετους και συχνά αόρατους παράγοντες, όπως η συγκέντρωση γυναικών σε χαμηλότερα αμειβόμενους κλάδους, η δυσκολότερη πρόσβαση σε θέσεις ευθύνης, οι επαγγελματικές διακοπές λόγω μητρότητας και η έλλειψη διαφάνειας στους μισθούς.
Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτά τα ζητήματα, υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις να παρέχουν πληροφορίες για τα επίπεδα αμοιβών, να δημοσιοποιούν στοιχεία όταν εντοπίζεται σημαντικό μισθολογικό χάσμα και να δίνουν στους εργαζόμενους τη δυνατότητα ενημέρωσης και διεκδίκησης των δικαιωμάτων τους.
Όπως τονίζεται, το ζητούμενο δεν είναι αν η ισότητα θεωρείται αυτονόητη, αλλά αν αρκεί να αντιμετωπίζεται ως τέτοια. Η ιστορία των δικαιωμάτων δείχνει ότι κάθε «αυτονόητο» χρειάστηκε διεκδίκηση και θεσμικά εργαλεία για να εφαρμοστεί, από το δικαίωμα ψήφου έως τα εργασιακά δικαιώματα.
Στο πλαίσιο αυτό, η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας δεν αποτελεί μόνο μια επετειακή αναφορά σε όσα έχουν κατακτηθεί, αλλά και υπενθύμιση ότι η ισότητα απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση και συνεχή εφαρμογή κανόνων που διασφαλίζουν την ουσιαστική της υλοποίηση.
Το άρθρο υπογράφουν η δικηγόρος Άννα Καρύκα και ο πρόεδρος των Ευρωπαίων Νέων Αυτοδιοικητικών και της Ένωσης Νέων Αυτοδιοικητικών Ελλάδος, Νεκτάριος Καλαντζής.
