Τα ποσοστά των αποταμιεύσεων διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα στην Ευρώπη, όμως οι Έλληνες είναι ο μοναδικός λαός που ξοδεύει περισσότερα από όσα βγάζει. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, ο καθαρός ρυθμός αποταμιεύσεων (δηλαδή το μερίδιο του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών που δεν ξοδεύεται στην κατανάλωση) είναι 8,1% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά κυμαίνεται από το 14,7% της Σουηδίας και της Ουγγαρίας έως το -9,3% της Ελλάδας.
Τα κίνητρα της αποταμίευσης μπορεί να είναι διαφορετικά, καθώς κάποιοι θέλουν να δημιουργήσουν πλούτο και άλλοι επιδιώκουν να προετοιμαστούν για απρόβλεπτα έξοδα. Μια πρόσφατη μελέτη αποκάλυψε ότι σχεδόν τα δύο τρίτα των Ευρωπαίων αποταμιεύουν για προληπτικούς λόγους, ενώ η συνταξιοδότηση είναι το κυρίαρχο κίνητρο για τους μισούς από αυτούς, σημειώνει το Euronews.
Όμως, η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα με αρνητική αποταμίευση. Αυτό σημαίνει ότι τα νοικοκυριά ξοδεύουν περισσότερα από το καθαρό διαθέσιμο εισόδημά τους, είτε βάζοντας χέρι στις αποταμιεύσεις τους, είτε χρηματοδοτώντας τις δαπάνες τους μέσω του δανεισμού. Ασφαλώς, το φαινόμενο της παραοικονομίας παίζει κάποιο ρόλο στα στοιχεία, αφού παρά την μείωση του μαύρου χρήματος, υπάρχουν ακόμα εισοδήματα τα οποία δεν δηλώνονται επισήμως.
Οι διαφορές ανάμεσα στις χώρες
Διψήφια ποσοστά αποταμίευσης εμφανίζουν, πέραν της Ουγγαρίας και της Σουηδίας, η Τσεχία (13,7%), η Γαλλία (12,8%), η Γερμανία (10,3%) και η Ολλανδία (10,2%). Πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κινούνται επίσης η Ισπανία (9,2%) και η Ιρλανδία (9%).
Αντίθετα, χαμηλή αποταμίευση εμφανίζουν το Ηνωμένο Βασίλειο (4,7%), η Λιθουανία (3,8%), η Πορτογαλία (3,4%), η Ιταλία (3,2%), η Εσθονία (3%) και η Σλοβακία (2%), ενώ στην Λετονία το ποσοστό είναι μηδενικό, κάτι που σημαίνει ότι τα νοικοκυριά ξοδεύουν το σύνολο του διαθέσιμου εισοδήματός τους.
Βέβαια, όπως σημειώνει μιλώντας στο Euronews ο καθηγητής του πανεπιστημίου Goethe της Φρανκφούρτης, Μιχάλης Χαλιάσος, η καταγραφή και σύγκριση των στοιχείων για την αποταμίευση είναι δύσκολη, καθώς τα εισοδήματα συχνά μένουν αδήλωτα, για φορολογικούς λόγους ή λόγους εμπιστευτικότητας, ενώ η κατανάλωση μετριέται με διαφορετικούς τρόπους σε διαφορετικές χώρες και υπόκειται σε λάθη, αφού οι πολίτες μπορεί να μην θυμούνται καλά.
Η περίεργη περίπτωση της Ελλάδας
Το ποσοστό αποταμίευσης στην Ελλάδα ήταν ως επί το πλείστον θετικό στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αν και έπεσε πρόσκαιρα κάτω από το μηδέν μερικές φορές.
Τα πράγματα άλλαξαν απότομα από το 2010, καθώς η κρίση χρέους έριξε τις αποταμιεύσεις σε αρνητικά επίπεδα, μέχρι και το χαμηλό του -16,5% το 2013. Έκτοτε, δεν ανέκαμψαν ποτέ πραγματικά.
Η Ελλάδα κατέγραφε το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών με κατανάλωση πάνω από το εισόδημά τους στην Ε.Ε. στο αποκορύφωμα της κρίσης δημόσιου χρέους, το 2015, και το δεύτερο υψηλότερο μετά τη Ρουμανία, ακόμη και γύρω στο 2020 όταν η πανδημία του κορωνοϊού μείωνε δραματικά τις ευκαιρίες που είχαν οι καταναλωτές να ξοδέψουν τα χρήματά τους.
Αφού πλησίασε το μηδέν το 2021, η αποταμίευση στην Ελλάδα υποχώρησε ξανά στο -12,2% το 2022 και έκτοτε παραμένει γύρω στο -9%.
Και αυτό, ενώ ο μέσος όρος της Ε.Ε. παρέμεινε σε γενικές γραμμές σταθερός κατά την ίδια περίοδο, με μια απότομη αύξηση στο 12,4% το 2020, καθώς τα lockdowns σήμαιναν ότι τα νοικοκυριά δεν πού να ξοδέψουν το εισόδημά τους.
Ένας σημαντικός παράγοντας, πάντως, είναι το γεγονός ότι το μέσο διαθέσιμο κατά κεφαλήν εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών ήταν το 2024 τουλάχιστον 20% χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Πώς εξηγούνται οι διαφορές στην αποταμίευση
Όπως σημειώνει ο Μιχάλης Χαλιάσος, δεν υπάρχουν χώρες που να εμφανίζουν σταθερά χαμηλές ή υψηλές επιδόσεις στις αποταμιεύσεις στην Ευρώπη, όμως τα στοιχεία επηρεάζονται από τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους αντιδρούν οι λαοί στις κατά καιρούς κρίσεις.
Βασικοί παράγοντες που καθορίζουν το ποσοστό αποταμίευσης είναι η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού και η ανταπόκριση των διαφόρων ηλικιακών και επαγγελματικών ομάδων των νοικοκυριών στις κρίσεις, είπε στο Euronews.
Οι Charles Yuji Horioka και Luigi Ventura διαπίστωσαν, με μια μελέτη του NBER το 2025, ότι η γενναιοδωρία του κοινωνικού κράτους σε κάθε χώρα είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει τα κίνητρα που έχουν οι λαοί να αποταμιεύσουν.
Οι άνθρωποι τείνουν να αποταμιεύουν λιγότερα για τη συνταξιοδότηση σε χώρες με γενναιόδωρες κρατικές συντάξεις, ενώ βάζουν λιγότερα στην άκρη για απρόβλεπτα έξοδα σε χώρες που έχουν ισχυρά δημόσια συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.
moneyreview.gr
