Νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να ρίξει φως στο γιατί η δεξιοχειρία χαρακτηρίζει τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων, αποδίδοντας την ξεχωριστή αυτή προτίμηση σε δύο μοναδικά γνωρίσματα του είδους μας – την ικανότητα της δίποδης βάδισης και την ανάπτυξη μεγάλου εγκεφάλου.
Ειδικότερα, η έρευνα που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό PLOS Biology και πραγματοποιήθηκε μέσα από τη συγκριτική ανάλυση δεδομένων από 2.025 πιθήκους οι οποίοι ανήκουν σε 41 διαφορετικά είδη, καταδεικνύει ότι ο άνθρωπος αποτελεί «εξελικτική εξαίρεση» όσον αφορά στην έντονη προτίμηση που εκδηλώνει για το ένα του χέρι.
Στο πλαίσιο της εργασίας, η ερευνητική ομάδα εξέτασε ομοιότητες και διαφορές μεταξύ των πρωτευόντων θηλαστικών και διαπίστωσε ότι, αν και ορισμένα είδη όπως οι πίθηκοι αράχνες και οι φυλλοφάγοι πίθηκοι παρουσιάζουν σχετικά υψηλά επίπεδα προτίμησης χεριού, αυτό είναι ασύγκριτα πιο εμφανές στους ανθρώπους. Η ακραία εξάρτηση του ανθρώπου από ένα μόνο χέρι φαίνεται να αψηφά τη φυλογενετική του θέση σε σχέση με τα υπόλοιπα ανθρωποειδή, καθιστώντας τον μια ιδιαίτερη περίπτωση στο εξελικτικό δέντρο.
Πώς η όρθια στάση συνδέεται με τη δεξιοχειρία
«Ωστόσο, αυτή η ιδιαιτερότητα εξαφανίζεται όταν στις παραμέτρους περιλαμβάνονται το μέγεθος του εγκεφάλου και ο δείκτης άκρων, γεγονός που υποδεικνύει ότι αυτοί οι παράγοντες είναι κεντρικοί για την εμφάνιση της ανθρώπινης δεξιοχειρίας», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ερευνητές. Στους ανθρώπους, το ιδιαίτερο μήκος των κάτω άκρων συνδέεται στενά με την ικανότητα της βάδισης στα δύο πόδια και διαφέρει σημαντικά από τα μακρόχερα ανθρωποειδή που μετακινούνται αιωρούμενα ανάμεσα στα δέντρα.
Από τη συνολική επεξεργασία των ευρημάτων προκύπτει ότι η δίποδη βάδιση και η αυξημένη εγκεφαλική χωρητικότητα είναι πιθανότατα οι δύο πυλώνες που στηρίζουν την ακραία πλευρίωση του είδους μας. Μάλιστα, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, «η αρχική υιοθέτηση της όρθιας στάσης απελευθέρωσε τα άνω άκρα, δημιουργώντας νέες δυνατότητες για τη χρήση εργαλείων, την επικοινωνία με χειρονομίες και άλλες λεπτές κινητικές συμπεριφορές, στις οποίες η πλευρίωση θα προσέφερε πλεονεκτήματα στην απόδοση». Με απλούστερα λόγια, από τη στιγμή που τα χέρια έπαψαν να χρησιμοποιούνται για την κίνηση, αποκτήσαμε τη δυνατότητα να τα χρησιμοποιούμε ασύμμετρα για ένα ευρύ φάσμα νέων εφαρμογών.
«Ταυτόχρονα, η αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου και η σχετική φλοιώδης αναδιοργάνωση μπορεί να ευνόησαν τη μεγαλύτερη εξειδίκευση των ημισφαιρίων, ενισχύοντας έτσι τη νευρωνική αποτελεσματικότητα τέτοιων συμπεριφορών, ιδιαίτερα μετά την εμφάνιση του γένους Homo», συνεχίζουν οι ερευνητές, υπογραμμίζοντας τον καθοριστικό ρόλο της εγκεφαλικής εξέλιξης στη διαμόρφωση της σύγχρονης ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Η δεξιοχειρία στους προγόνους του ανθρώπου
Αξιοποιώντας αρχαιολογικά δεδομένα σχετικά με τις αναλογίες των άκρων και τους ενδοκρανιακούς όγκους των προϊστορικών ανθρωποειδών, οι συγγραφείς της μελέτης κατάφεραν να προσομοιώσουν τα επίπεδα πλευρίωσης στους εξαφανισμένους προγόνους μας. Η ανάλυσή τους υποδεικνύει ότι η ανθρώπινη δεξιοχειρία εξελίχθηκε σταδιακά μέσα στους αιώνες και ότι ήταν σχετικά ασθενής στους πρώιμους δίποδους προγόνους του ανθρώπου, όπως ο αυστραλοπίθηκος, που έζησαν εκατομμύρια χρόνια πριν.
Καθώς, όμως, το μέγεθος του εγκεφάλου των προγόνων μας μεγάλωνε, η προτίμηση προς τα δεξιά γινόταν όλο και πιο έντονη. Είναι πιθανό η τάση αυτή να ήταν ήδη αρκετά ισχυρή στον Homo Erectus και στους Νεάντερταλ, ενώ έφτασε στο αποκορύφωμά της στον Homo Sapiens, δηλαδή στο δικό μας είδος. Αντιθέτως, η προτίμηση χεριού πρέπει να ήταν αδύναμη στους περίφημους «Χόμπιτ» ανθρώπους της Ινδονησίας, αντανακλώντας τόσο το μικρό μέγεθος του εγκεφάλου τους όσο και τον εν μέρει τρόπο ζωής αυτού του μικρόσωμου μέλους του γένους Homo που έζησε στο νησί Φλόρες.
«Πρόκειται για την πρώτη μελέτη που εξετάζει σε ένα ενιαίο πλαίσιο αρκετές από τις βασικές υποθέσεις για την ανθρώπινη δεξιοχειρία», εξήγησε σε σχετική δήλωση ο επικεφαλής της έρευνας, Δρ Τόμας Α. Πίσχελ, προσθέτοντας: «Τα αποτελέσματά μας υποδεικνύουν ότι αυτή είναι πιθανότατα συνδεδεμένη με ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που μας κάνουν ανθρώπους, ιδιαίτερα τη βάδιση στα δύο πόδια και την εξέλιξη μεγαλύτερου εγκεφάλου. Μέσα από την εξέταση πολλών διαφορετικών ειδών πρωτευόντων, μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε ποιες πτυχές της προτίμησης χεριού είναι αρχαίες και κοινές, και ποιες είναι αποκλειστικά ανθρώπινες».
Τι παραμένει αναπάντητο για την αριστεροχειρία
Παρά τα σημαντικά συμπεράσματά της, η μελέτη αφήνει ανοιχτά μια σειρά από ερωτήματα που εξακολουθούν να γοητεύουν την επιστημονική κοινότητα. Δεν είναι ακόμη σαφές γιατί μια μικρή μειονότητα ανθρώπων είναι αριστερόχειρες, τη στιγμή που η εξέλιξη φαίνεται να έχει σπρώξει το ανθρώπινο είδος στο να ευνοεί το δεξί χέρι.
Η αντίφαση αυτή παραμένει ένα από τα πιο γοητευτικά αινίγματα της ανθρώπινης βιολογίας, με γνωστές περιπτώσεις αριστερόχειρων όπως ο θρυλικός κιθαρίστας, Τζίμι Χέντριξ, να αποτυπώνουν την ύπαρξη ενός παρακλαδιού της εξέλιξης που η επιστήμη δεν έχει ακόμη ξεδιαλύνει πλήρως.
iEidiseis.gr
