Πενήντα και πλέον χρόνια μετά την έκρηξη της αντιπαροχής, εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και επαρχιακά αστικά κέντρα ζουν σε πολυκατοικίες της δεκαετίας του 1970. Κάθε φορά που η γη τρέμει, το ερώτημα επανέρχεται πιεστικό: Πόσο ασφαλή είναι αυτά τα κτίρια και τι ισχύει πραγματικά για τη στατική τους επάρκεια;
Το αποτύπωμα της αντιπαροχής και ο κανονισμός του 1959
Η δεκαετία του ’70 υπήρξε η χρυσή εποχή της ανοικοδόμησης. Τα κτίρια εκείνης της περιόδου σχεδιάστηκαν με βάση τον Αντισεισμικό Κανονισμό του 1959, τον πρώτο οργανωμένο κανονισμό της χώρας.
Όπως επισημαίνουν οι πολιτικοί μηχανικοί, τα κτίρια αυτά δεν έχουν «ημερομηνία λήξης» — ο ορίζοντας ζωής του οπλισμένου σκυροδέματος ξεπερνά τα 80 με 100 χρόνια, εφόσον συντηρείται.
Ωστόσο, η φιλοσοφία κατασκευής του ’70 διαφέρει ριζικά από τα σύγχρονα πρότυπα (ΕΑΚ 2000 και Ευρωκώδικες):
• Έλλειψη πλαστιμότητας: Τα παλαιότερα κτίρια σχεδιάζονταν για να αντέχουν σε μικρότερες σεισμικές επιταχύνσεις και δεν διέθεταν τη σύγχρονη πύκνωση συνδέσμων (σίδερα) στους κόμβους, ώστε ο σκελετός να παραμορφώνεται χωρίς να σπάει απότομα.
• Ανομοιομορφία υλικών: Εκείνη την εποχή εισήχθη μαζικά το έτοιμο σκυρόδεμα, με αποτέλεσμα η ποιότητα της κατασκευής να ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με τον εργολάβο και την επίβλεψη.
Οι τρεις «σιωπηλοί» εχθροί της αντοχής
Σύμφωνα με τα στοιχεία ελέγχων από τεχνικά κλιμάκια, το πρόβλημα στις πολυκατοικίες του ’70 σπάνια είναι μόνο η ηλικία. Ο πραγματικός κίνδυνος προκύπτει από τον συνδυασμό παλαιών προδιαγραφών και μεταγενέστερων ανθρώπινων παρεμβάσεων:
1. Η παγίδα της πιλοτής (Pilotis): Τη δεκαετία του ’70 καθιερώθηκε το ανοιχτό ισόγειο για τη στάθμευση αυτοκινήτων. Χωρίς τοίχους πλήρωσης (τούβλα) στο ισόγειο, δημιουργείται ένας «μαλακός όροφος» που δέχεται τεράστια καταπόνηση σε έναν ισχυρό σεισμό, ειδικά αν το κτίριο δεν διαθέτει επαρκή τοιχώματα από μπετόν.
2. Αυθαίρετες επεμβάσεις: Το γκρέμισμα εσωτερικών τοίχων κατά τη διάρκεια ανακαινίσεων, η μετατροπή ισογείων σε καταστήματα με μεγάλα ανοίγματα βιτρίνας και οι αυθαίρετες προσθήκες ορόφων αλλοιώνουν τη συμπεριφορά του κτιρίου.
3. Η φθορά του χρόνου και η υγρασία: Ασυντήρητες ταράτσες και μπαλκόνια επιτρέπουν στο νερό να διαπεράσει το μπετόν. Η οξείδωση (σκούριασμα) του χάλυβα διογκώνει τα σίδερα, «σκάει» το σκυρόδεμα και μειώνει τη φέρουσα ικανότητα υποστυλωμάτων και δοκών.
Τι μπορούν να κάνουν οι ιδιοκτήτες σήμερα
Η εικόνα μιας παλιάς πρόσοψης δεν αρκεί για να κριθεί ένα κτίριο επικίνδυνο, ούτε όμως ένας φρεσκοβαμμένος τοίχος εγγυάται την ασφάλεια.
• Προσεισμικός έλεγχος: Η διαδικασία ξεκινά με αυτοψία από πολιτικό μηχανικό, ο οποίος ελέγχει τη στατική μελέτη του φακέλου της πολεοδομίας, την ύπαρξη ρωγμών, τη διάβρωση του οπλισμού και τυχόν αυθαιρεσίες.
• Ενίσχυση με βάση τον ΚΑΝ.ΕΠΕ.: Αν εντοπιστούν αδυναμίες, ο Κανονισμός Επεμβάσεων (ΚΑΝ.ΕΠΕ.) δίνει τη δυνατότητα στοχευμένης θωράκισης — από ενίσχυση κολώνων με μανδύες σκυροδέματος ή ανθρακονήματα, μέχρι προσθήκη νέων τοιχωμάτων.
• Άμεση συντήρηση: Η στεγανοποίηση ταρατσών και η αποκατάσταση των φθαρμένων επιχρισμάτων στα μπαλκόνια αποτελούν το πιο οικονομικό και κρίσιμο μέτρο πρόληψης.
Το διακύβευμα
Το κτιριακό απόθεμα της δεκαετίας του ’70 άντεξε σε μεγάλες δοκιμασίες, όπως οι σεισμοί της Θεσσαλονίκης (1978), των Αλκυονίδων (1981) και της Πάρνηθας (1999). Ωστόσο, οι μηχανικοί προειδοποιούν ότι κάθε μεγάλος σεισμός αφήνει συσσωρευτική κόπωση. Η μετάβαση από την παθητική αναμονή στον προληπτικό έλεγχο και τη συντήρηση αποτελεί πλέον το μοναδικό αξιόπιστο «εισιτήριο» ασφαλείας για τις πολυκατοικίες μιας ολόκληρης εποχής.
.jpg)