Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

Sharenting: Πόσο αθώες είναι οι φωτογραφίες των παιδιών στα social media; – Τι αλλάζει με το FantomApp


Η δημοσιοποίηση φωτογραφιών και βίντεο παιδιών από τους γονείς τους στα social media μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για την ιδιωτικότητα και την ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη.

Το φαινόμενο, γνωστό ως sharenting, απασχολεί τις ευρωπαϊκές αρχές προστασίας δεδομένων, ενώ στην Ελλάδα αναμένεται μέσα στο 2026 η διάθεση του FantomApp, μιας δωρεάν εφαρμογής που βοηθά παιδιά και εφήβους να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα στο διαδίκτυο

Από τις πρώτες οικογενειακές φωτογραφίες μέχρι τις σχολικές γιορτές και τις καθημερινές στιγμές, οι αναρτήσεις των γονιών δημιουργούν συχνά ένα ψηφιακό αποτύπωμα για το παιδί πριν ακόμη αποκτήσει δικό του λογαριασμό. Ο όρος sharenting προέρχεται από τις αγγλικές λέξεις sharing και parenting και περιγράφει ακριβώς αυτή την πρακτική.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, στις 20 Νοεμβρίου, το ΑΠΕ-ΜΠΕ απευθύνθηκε στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στον Συνήγορο του Παιδιού και στην ψυχολόγο – ψυχοθεραπεύτρια Γεωργία Βασιλείου, ζητώντας απαντήσεις για τα όρια των γονικών αναρτήσεων και τις πιθανές επιπτώσεις στα παιδιά.

FantomApp: Η εφαρμογή προστασίας που έρχεται στην Ελλάδα
Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ, η ελληνική έκδοση του FantomApp αναμένεται να είναι διαθέσιμη μέχρι το τέλος του 2026, μέσω του App Store, του Google Play και διαδικτυακά.

Η εφαρμογή αναπτύχθηκε από τη γαλλική Αρχή Προστασίας Δεδομένων (CNIL) και απευθύνεται κυρίως σε παιδιά και εφήβους. Προσφέρει πρακτικές οδηγίες για τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας στα κοινωνικά δίκτυα, τον περιορισμό της έκθεσης προσωπικών πληροφοριών και τον έλεγχο της ασφάλειας των κωδικών πρόσβασης. Παρέχει επίσης καθοδήγηση για την αφαίρεση διαδικτυακού περιεχομένου που αφορά τους χρήστες της.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται τα δεδομένα. Όπως εξηγεί ο δρ Γιώργος Ρουσόπουλος, αναπληρωτής προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Γραμματείας της ελληνικής Αρχής Προστασίας Δεδομένων, το FantomApp έχει σχεδιαστεί ώστε να μη συλλέγει προσωπικά στοιχεία, πέρα από τα αναγκαία τεχνικά δεδομένα, όπως η διεύθυνση IP και ο τύπος της συσκευής.

Η προστασία της ιδιωτικότητας των παιδιών αποτελεί ήδη αντικείμενο ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών. Η ιρλανδική Αρχή Προστασίας Δεδομένων, σε συνεργασία με τη Γαλλία, πραγματοποίησε την εκστρατεία «Pause Before You Post» («Στάσου πριν δημοσιεύσεις»), αναδεικνύοντας πόσα στοιχεία μπορεί να αποκαλύπτει μια φαινομενικά αθώα οικογενειακή ανάρτηση.

Τι επιτρέπεται να δημοσιεύουν οι γονείς
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει γενική και απόλυτη απαγόρευση δημοσίευσης φωτογραφιών παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, η γονική ιδιότητα δεν συνεπάγεται απεριόριστο δικαίωμα έκθεσης της προσωπικής ζωής ενός ανηλίκου.

Η Ισαβέλλα Μονιούδη-Πικρού, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού, επισημαίνει ότι η εικόνα, η προσωπικότητα και η ιδιωτική ζωή ανήκουν στα δικαιώματα του ίδιου του παιδιού. Κάθε δημοσίευση συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός ψηφιακού αποτυπώματος που μπορεί να παραμείνει προσβάσιμο για χρόνια.

Ακόμη και η διαγραφή μιας φωτογραφίας από τον αρχικό λογαριασμό δεν εγγυάται ότι το υλικό έχει εξαφανιστεί. Είναι πιθανό να έχει ήδη αποθηκευτεί ή αναπαραχθεί από άλλους χρήστες.

Ιδιαίτερα προβληματικές θεωρούνται οι αναρτήσεις που αποκαλύπτουν προσωπικές ή οικογενειακές στιγμές, επιτρέπουν τον εντοπισμό ενός παιδιού ή μπορούν να του προκαλέσουν αμηχανία. Μια φωτογραφία που οι γονείς αντιμετωπίζουν ως αθώα ενδέχεται αργότερα να γίνει αντικείμενο σχολιασμού από συνομηλίκους του.

Ο Συνήγορος του Παιδιού συστήνει στους γονείς να ζητούν τη συναίνεση του ανηλίκου, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία και την ωριμότητά του. Παράλληλα, πρέπει να αποφεύγουν τη δημοσίευση πληροφοριών για το σχολείο, τη διεύθυνση κατοικίας, τις καθημερινές δραστηριότητες και την υγεία του.

Εάν ένα παιδί διαφωνεί με κάποια ανάρτηση, μπορεί πρώτα να ζητήσει από τους γονείς του να την αφαιρέσουν. Ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του, έχει επίσης τη δυνατότητα να απευθυνθεί στη διαδικτυακή πλατφόρμα ή να ζητήσει καθοδήγηση από τον Συνήγορο του Παιδιού.

Ποιες καταγγελίες φτάνουν στις ελληνικές αρχές
Οι υποθέσεις sharenting που καταγγέλλονται στην Ελλάδα σχετίζονται κυρίως με διαφωνίες μεταξύ γονέων που έχουν χωρίσει ή βρίσκονται σε διάσταση.

Σύμφωνα με τον δρ Γιώργο Ρουσόπουλο, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων δεν έχει δεχθεί καταγγελίες για το συγκεκριμένο φαινόμενο εκτός του πλαισίου γονικών διαφορών, ούτε έχει εκδώσει σχετικές αποφάσεις. Οι αναφορές αφορούν περιπτώσεις στις οποίες ο ένας γονέας διαμαρτύρεται για φωτογραφίες του παιδιού που δημοσίευσε ο άλλος.

Παρόμοια είναι η εικόνα και στον Συνήγορο του Παιδιού. Οι καταγγελίες παραμένουν περιορισμένες συγκριτικά με άλλες θεματικές, ενώ έχουν καταγραφεί ελάχιστες αναφορές από τρίτα πρόσωπα.

Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων διευκρινίζει ότι μια δημόσια ανάρτηση φωτογραφίας ή βίντεο ανηλίκου μπορεί να υπάγεται στον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR), εφόσον η δραστηριότητα δεν έχει αποκλειστικά προσωπικό ή οικιακό χαρακτήρα. Καθοριστικό ρόλο παίζουν ο σκοπός της δημοσίευσης, το κοινό στο οποίο απευθύνεται και οι πραγματικές συνθήκες διάδοσης του περιεχομένου.

Η προστασία των ανηλίκων, σύμφωνα με την Αρχή, προϋποθέτει επίσης μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των ενηλίκων και καλλιέργεια ψηφιακής παιδείας, ώστε τα παιδιά να αναπτύσσουν σταδιακά αυτονομία και κριτική σκέψη.

Πώς επηρεάζει το sharenting την ψυχολογία των παιδιών
Η ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια Γεωργία Βασιλείου εξηγεί ότι η περιστασιακή κοινοποίηση μιας φωτογραφίας σε φίλους και συγγενείς δεν προκαλεί από μόνη της βλάβη στο παιδί. Οι πιθανές συνέπειες εμφανίζονται όταν η προσωπική του ζωή μετατρέπεται συστηματικά σε δημόσιο περιεχόμενο.

Η επίδραση αυτή μπορεί να είναι διαφορετική ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο.

«Στα πρώτα χρόνια το παιδί γνωρίζει τον εαυτό του μέσα από το βλέμμα των γονιών του. Ο Βρετανός παιδίατρος και ψυχαναλυτής Donald Winnicott έλεγε ότι το πρόσωπο της μητέρας είναι ο πρώτος καθρέφτης του μωρού. Όταν αυτό το πρόσωπο το κοιτάζει με τρυφερότητα, το παιδί μαθαίνει ότι αγαπιέται όπως είναι».

Μέσα από τη σχέση αυτή, το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται τα δύσκολα συναισθήματά του. Η παρουσία μιας κάμερας σε στιγμές συναισθηματικής έντασης μπορεί, σύμφωνα με την ψυχολόγο, να επηρεάσει αυτή την εμπειρία.

«Αν σε τέτοιες στιγμές βρίσκει συχνά μπροστά του μια κάμερα, χάνει κάτι από αυτή την εμπειρία. Μπορεί να νιώσει ότι ο πόνος του έγινε θέαμα και να του μείνει ντροπή».

Στη σχολική ηλικία, το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται περισσότερο την επιδοκιμασία των άλλων. Η συστηματική καταγραφή και προβολή των δραστηριοτήτων του μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση ότι πρέπει να ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες προσδοκίες.

«Η φράση “άλλη μια φορά να το τραβήξω, και μετά θα πάρεις αυτό που θέλεις” ακούγεται σε πολλά σπίτια. Μέσα από αυτήν το παιδί μαθαίνει ότι η επιβράβευση έρχεται όταν παίζει καλά τον ρόλο του».

Η Γεωργία Βασιλείου επισημαίνει ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, η αυτοεκτίμηση μπορεί να αρχίσει να εξαρτάται από αντιδράσεις τρίτων, όπως τα likes και τα σχόλια, περιορίζοντας τον αυθορμητισμό του παιδιού.

Στην εφηβεία προκύπτει ένα διαφορετικό ζήτημα: ο έφηβος προσπαθεί να διαμορφώσει τη δική του ταυτότητα, ενώ μπορεί να διαπιστώνει ότι μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας έχει ήδη παρουσιαστεί δημόσια χωρίς να έχει αποφασίσει ο ίδιος.

Γιατί οι γονείς δημοσιεύουν τη ζωή των παιδιών τους
Οι οικογενειακές αναρτήσεις ξεκινούν συχνά από την αγάπη και την περηφάνια των γονέων. Η Γεωργία Βασιλείου εξηγεί, ωστόσο, ότι ορισμένες φορές μπορεί να σχετίζονται και με την προσωπική ανάγκη των ενηλίκων για αναγνώριση ή θαυμασμό.

Αναφέρεται στον Σίγκμουντ Φρόιντ, τον «πατέρα της ψυχανάλυσης», ο οποίος είχε περιγράψει πώς η αγάπη για τα παιδιά μπορεί να συνδέεται με ανεκπλήρωτες επιθυμίες και προσδοκίες των ίδιων των γονέων.

«Στα social media αυτή η ανάγκη βρίσκει μεγάλη σκηνή. Το παιδί μπορεί τότε να γίνει, χωρίς να το θέλει κανείς, κάτι σαν βιτρίνα του γονιού, η απόδειξη ότι τα πάει καλά».

Η ψυχολόγος παρατηρεί ότι ακόμη και δημοσιεύσεις που εμφανίζονται να αφορούν τη σχέση γονέα και παιδιού μπορεί να παρουσιάζουν περισσότερο την εικόνα που επιθυμεί να προβάλει ο ενήλικας για τον εαυτό του.

Το ζήτημα δεν είναι η ύπαρξη αυτών των συναισθηματικών αναγκών, αλλά το ενδεχόμενο να αισθανθεί το παιδί ότι πρέπει να τις ικανοποιήσει.

«Όλες αυτές οι ανάγκες είναι βαθιά ανθρώπινες και αξίζουν κατανόηση. Τα παιδιά όμως τις διαισθάνονται και συχνά αναλαμβάνουν, χωρίς να το καταλάβουν, το βάρος να τις καλύπτουν».

Σύμφωνα με την κα Βασιλείου, στα social media οι προσδοκίες αυτές μπορεί να αποκτήσουν επιπλέον βάρος, καθώς το παιδί καλείται να συμμετέχει και στη δημόσια εικόνα που επιδιώκει να δημιουργήσει η οικογένεια.

«Ένα παιδί χρειάζεται πάνω απ’ όλα το βλέμμα του γονιού του, τη στιγμή που ζουν κάτι μαζί, χωρίς οθόνη ανάμεσα».



EleftherosTypos.gr