Την ώρα που φουντώνει η διεθνής συζήτηση για την απαγόρευση των social media σε παιδιά και εφήβους και η Ελλάδα θέσπισε ήδη αυστηρή απαγόρευση στους ανηλίκους κάτω των 15 ετών για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από την 1η Ιανουαρίου 2027, η επιστημονική κοινότητα στη χώρα μας κρούει «τον κώδωνα του κινδύνου».
Τα αποκαλυπτικά ευρήματα προέρχονται από μελέτη Ελλήνων επιστημόνων του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τα οποία αποδεικνύουν πως σχεδόν 1 στους 2 νέους της Generation Z εμφανίζει εθισμό, κυρίως στο TikTok, ενώ 4 στους 10 παλεύουν με συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και χρόνιας στέρησης ύπνου.
Η πρόσφατη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Psychiatry International», αποτυπώνει με αριθμούς το μέγεθος μιας κατάστασης που τείνει να λάβει διαστάσεις σοβαρής απειλής για τη δημόσια Υγεία. Το βασικό επιχείρημα όσων υποστηρίζουν το θεσμικό «φρένο» είναι ότι οι πλατφόρμες των social media δεν αποτελούν απλώς μέσα διασκέδασης, αλλά είναι δομημένες πάνω σε εξελιγμένους αλγορίθμους που πυροδοτούν συνεχείς εκκρίσεις ντοπαμίνης, εκμεταλλευόμενες την ανωριμότητα του εγκεφάλου των εφήβων.
Προβλήματα
Ο επικεφαλής της μελέτης, αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας του Τμήματος Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ, Πέτρος Γαλάνης, περιγράφει με ακρίβεια το φαινόμενο, μιλώντας στον «Ε.Τ.». «Τα social media και ιδιαίτερα το TikTok είναι το “ψηφιακό ναρκωτικό” της σύγχρονης εποχής, ιδιαίτερα για τα παιδιά και τους νέους. Χαρακτηριστικό του μεγέθους του προβλήματος είναι το γεγονός ότι στην Ελλάδα το 49,3% των νέων που ανήκουν στην Generation Z εμφανίζει συμπτωματολογία εθισμού στο TikTok. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο αν αναλογιστούμε ότι το 57,6% των εθισμένων στο TikTok έχει και συμπτωματολογία έντονου άγχους, το 43% των εθισμένων έχει και συμπτωματολογία κατάθλιψης, ενώ το 78,2% των εθισμένων υποφέρει από υπνηλία. Με απλά λόγια, ο εθισμός στα social media συνυπάρχει με προβλήματα ψυχικής υγείας, τα οποία μάλιστα προοδευτικά επιδεινώνονται», αναφέρει.
Η ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετέχουν, επίσης, η καθηγήτρια Ευμορφία Κούκια, η επίκουρη καθηγήτρια Πολυξένη Μαγγούλια, ο επίκουρος καθηγητής Ιωάννης Μωύσογλου και οι ερευνήτριες Αγλαΐα και Ζωή Κατσιρούμπα, κατέγραψε τη στενή σχέση ανάμεσα στην προβληματική χρήση της πλατφόρμας και την εκδήλωση σοβαρών ψυχικών και σωματικών διαταραχών.
Ο εθισμός στα social media συνυπάρχει με προβλήματα ψυχικής υγείας, τα οποία μάλιστα προοδευτικά επιδεινώνονται ΠΕΤΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ Αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας του Τμήματος Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ
Οι αριθμοί για το TikTok
Η μελέτη διεξήχθη σε δείγμα 1.033 χρηστών στην Ελλάδα και αποκαλύπτει ότι οι νέοι της γενιάς Z (γεννημένοι μεταξύ 1997 και 2012) περνούν κατά μέσο όρο 2,3 ώρες την ημέρα αποκλειστικά στο TikTok, ενώ ο συνολικός ημερήσιος χρόνος τους στα social media αγγίζει τις 4 ώρες. Μάλιστα, καταγράφηκαν περιπτώσεις χρηστών που παραμένουν συνδεδεμένοι στην πλατφόρμα έως και… 8 ώρες καθημερινά.
Η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι οι μηχανισμοί που οδηγούν στην εξάρτηση είναι, κυρίως, δύο: η «τροποποίηση της διάθεσης» (mood modification) και η «ανοχή» (tolerance).
Αυτό σημαίνει, δηλαδή, πως οι έφηβοι και οι νέοι ενήλικες καταφεύγουν στα σύντομα βίντεο για να «μουδιάσουν» δυσάρεστα συναισθήματα, άγχος ή μοναξιά, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσουν ταχύτατα «ανοχή» που απαιτεί όλο και περισσότερες ώρες θέασης για να νιώσουν την ίδια ικανοποίηση.
«Σε μια εποχή που τα προβλήματα ψυχικής υγείας έχουν εξελιχθεί σε επιδημία, απαιτούνται άμεσες και καθοριστικές παρεμβάσεις, έτσι ώστε η χρήση των social media να πραγματοποιείται μέσα σε ορθολογικό πλαίσιο», τονίζει ο καθηγητής Πέτρος Γαλάνης.
Εξάντληση
Ακόμη πιο ανησυχητική, όμως, όπως λέει, είναι η διάσταση του ύπνου. Σχεδόν 8 στους 10 εθισμένους χρήστες (78,2%) υποφέρουν από ημερήσια υπνηλία και κακή ποιότητα ύπνου. Το φαινόμενο της «αναβολής του ύπνου για χάρη της οθόνης» (bedtime procrastination), σε συνδυασμό με την επίδραση του μπλε φωτός στον κιρκάδιο ρυθμό, διαμορφώνει μια γενιά χρόνια εξαντλημένη, με άμεσες συνέπειες στις σχολικές και ακαδημαϊκές επιδόσεις.
«Ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός, καθώς μπορούν με απλές παρεμβάσεις, όπως π.χ. η απομάκρυνση του smartphone από το δωμάτιο των παιδιών τις ώρες του βραδινού ύπνου, να καθοδηγήσουν σωστά τα παιδιά», σχολιάζει ο ειδικός.
ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ
Το παράδοξο των φύλων και η ανάγκη για ψηφιακή Παιδεία
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι διαφοροποιήσεις ως προς το φύλο και την ηλικία. Παρότι οι γυναίκες αφιερώνουν ελαφρώς περισσότερο χρόνο και εμφανίζουν υψηλότερη ευαλωτότητα σε ζητήματα εικόνας σώματος, στους άνδρες η εξάρτηση από το TikTok συνδέεται ισχυρότερα με συμπτώματα οξέος άγχους και αϋπνίας. Παράλληλα, στις μεγαλύτερες γενιές (Gen X), όσοι εθίζονται φαίνεται να βιώνουν ακόμη πιο έντονη ψυχολογική απορρύθμιση, καθώς στερούνται ψηφιακών αντανακλαστικών άμυνας.
Ο επικεφαλής της μελέτης, αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας του Τμήματος Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ, Πέτρος Γαλάνης, υπογραμμίζει την ανάγκη για μια πολυεπίπεδη στρατηγική που ξεκινά από το σπίτι και καταλήγει στο σχολείο: «Καθοριστική είναι η διαμόρφωση της κατάλληλης ψηφιακής Παιδείας από όσο το δυνατόν μικρότερη ηλικία, και μάλιστα εντός του σχολικού περιβάλλοντος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι σκανδιναβικές χώρες, στις οποίες τα παιδιά διδάσκονται από το Δημοτικό τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να χρησιμοποιούν ορθά τα social media και γενικότερα το Διαδίκτυο, όπως π.χ. να προστατεύουν τα προσωπικά δεδομένα τους και να αναγνωρίζουν τις διαδικτυακές απειλές και τις ψευδείς ειδήσεις».
Καθώς η συζήτηση για το όριο των 15 ετών ωριμάζει στην Ευρώπη, τα επιστημονικά πορίσματα του ΕΚΠΑ υπενθυμίζουν ότι η μάχη για την ψυχική υγεία των ανηλίκων δεν είναι τεχνοφοβία, αλλά ζήτημα δημόσιας Υγείας πρώτης γραμμής.
EleftherosTypos.gr
